Mgła mózgowa oraz zmęczenie stały się Twoimi codziennymi towarzyszami. Takie spowolnienie umysłowe może być niepokojące i sprawiać, że masz wrażenie utraty swojej dotychczasowej sprawności – zarówno w pracy, jak i w życiu prywatnym.
Zadbałeś o sen, sposób odżywiania i poranną rutynę, a mimo to poczucie, że coś jest „nie tak”, nadal nie ustępuje. Brakującym elementem tej układanki mogą być jelita. Związek pomiędzy zdrowiem jelit, mikrobiotą i klarownością myślenia jest przedmiotem intensywnych badań, a dotychczasowe podejście może nie zapewniać wsparcia dopasowanego do potrzeb Twojego organizmu.
Sprawdźmy, czym różnią się postbiotyki od probiotyków, czy postbiotyki mogą stanowić alternatywę dla osób z wrażliwym przewodem pokarmowym oraz jak badania opisują ich możliwe znaczenie dla równowagi mikrobioty i komunikacji w obrębie osi jelita–mózg.
Najważniejsze informacje
- Postbiotyki są preparatami zawierającymi nieożywione mikroorganizmy lub ich składniki: zgodnie z definicją naukową mogą zawierać również związki powstałe podczas fermentacji, ale nie są po prostu zbiorem oczyszczonych metabolitów. Ich właściwości muszą być potwierdzone dla konkretnego preparatu.
- Brak żywych mikroorganizmów może oznaczać inne właściwości technologiczne: postbiotyki nie wymagają zachowania żywotności bakterii, ich namnażania ani kolonizacji jelit. Nie gwarantuje to jednak, że nie wywołają żadnych dolegliwości lub że będą właściwe dla każdej osoby z wrażliwym przewodem pokarmowym.
- Powtarzalny skład nie oznacza identycznego efektu u każdego użytkownika: postbiotyki mogą być stabilne podczas przechowywania i nie muszą przetrwać kwaśnego środowiska żołądka w formie żywej. Dzięki temu łatwiej zapewnić powtarzalną ilość składników, ale odpowiedź organizmu nadal pozostaje indywidualna.
Postbiotyki a probiotyki – jaka jest rzeczywista różnica?
Jeżeli kiedykolwiek stałeś przed półką z suplementami i czułeś się całkowicie przytłoczony liczbą produktów przeznaczonych dla jelit, nie jesteś jedyną osobą z takim doświadczeniem. Świat „biotyków” może przypominać skomplikowany eksperyment naukowy, w którym prebiotyki, żywe kultury bakterii, synbiotyki i postbiotyki rywalizują o uwagę konsumenta.
Przez wiele lat rozmowa o mikrobiocie koncentrowała się przede wszystkim na żywych, korzystnych mikroorganizmach, które miały wspierać prawidłowe środowisko jelitowe. U części osób stosowanie konkretnych probiotyków może być pomocne. U innych, szczególnie przy wrażliwym przewodzie pokarmowym, rozpoczęciu suplementacji mogą towarzyszyć przejściowe wzdęcia, gazy lub dyskomfort.
Nie oznacza to, że probiotyki są z natury niekorzystne. Ich działanie zależy od szczepu, dawki, jakości produktu, sposobu przechowywania, stanu zdrowia użytkownika i konkretnego zastosowania. Jeżeli jednak po wprowadzeniu żywych kultur bakterii pojawiają się utrzymujące się dolegliwości, warto skonsultować sposób stosowania z lekarzem lub dietetykiem zamiast zakładać, że nieprzyjemne objawy zawsze są prawidłowym etapem suplementacji.
Właśnie dlatego tak ważne jest zrozumienie pełnego obrazu. Jelita są złożonym ekosystemem, a wspieranie ich funkcjonowania nie zawsze polega na dodawaniu coraz większej liczby bakterii. Znaczenie mają również sposób odżywiania, błonnik, sen, stres, aktywność fizyczna, stosowane leki oraz indywidualne uwarunkowania mikrobioty.
Związek pomiędzy jelitami a mózgiem jest złożony. Komunikacja w obrębie osi jelita–mózg może wpływać między innymi na reakcję organizmu na stres, odczuwanie sygnałów z przewodu pokarmowego i niektóre procesy związane z funkcjonowaniem układu nerwowego. Zaburzenia ze strony jelit mogą współwystępować z mgłą mózgową, drażliwością, zmęczeniem lub pogorszeniem samopoczucia, ale objawy te mają wiele możliwych przyczyn i wymagają ostrożnej interpretacji.
Kluczem nie jest więc przypadkowe wypróbowywanie kolejnego suplementu, ale zrozumienie, czego rzeczywiście potrzebuje organizm. Postbiotyki reprezentują odmienne i bardziej bezpośrednie technologicznie podejście do składników mikrobiologicznych, ponieważ nie wymagają dostarczania żywych bakterii.
Podstawowa różnica: żywe bakterie a nieożywione składniki mikroorganizmów
Przejdźmy od razu do sedna: probiotyki to żywe mikroorganizmy, które – podane w odpowiedniej ilości – wywierają korzyść zdrowotną dla gospodarza. Nie każdy produkt zawierający żywe bakterie automatycznie spełnia definicję probiotyku. Konieczne jest potwierdzenie właściwości konkretnego szczepu oraz odpowiedniej dawki.
Po spożyciu probiotyku mikroorganizmy muszą zachować żywotność w produkcie i dotrzeć do odpowiedniego miejsca działania. Nie oznacza to jednak, że muszą trwale zamieszkać w jelitach. Wiele przebadanych szczepów działa podczas czasowego przechodzenia przez przewód pokarmowy.
Postbiotyki nie są żywymi mikroorganizmami. Zgodnie z konsensusem Międzynarodowego Towarzystwa Naukowego Probiotyków i Prebiotyków, czyli ISAPP, postbiotyk jest preparatem zawierającym nieożywione mikroorganizmy lub ich składniki, który wykazuje korzyść zdrowotną dla gospodarza.
Preparat postbiotyczny może zawierać inaktywowane komórki, fragmenty ścian komórkowych i inne elementy mikroorganizmów, a także związki obecne po procesie fermentacji. Same oczyszczone metabolity bez nieożywionych komórek lub ich składników nie spełniają automatycznie tej definicji.
Można wyobrazić sobie żywe bakterie jako niewielkich kucharzy, natomiast część składników postbiotycznych jako elementy gotowego posiłku powstałego w wyniku kontrolowanego procesu fermentacji. To porównanie jest uproszczeniem, ponieważ postbiotyk nie składa się wyłącznie z metabolitów. Pomaga jednak zrozumieć, dlaczego nie wymaga on zachowania żywotności mikroorganizmów.
Ta podstawowa różnica może być istotna dla osób, które źle tolerują wybrane suplementy zawierające żywe kultury. Nie można jednak zakładać, że każdy postbiotyk jest automatycznie lepiej tolerowany, skuteczniejszy lub odpowiedni dla wszystkich osób z wrażliwym żołądkiem.
Prebiotyki, probiotyki i postbiotyki – wyjaśnienie podstawowych pojęć
Aby lepiej zrozumieć różnice, można wyobrazić sobie jelita jako ogród.
- Prebiotyki można porównać do nawozu. Są to substraty selektywnie wykorzystywane przez mikroorganizmy gospodarza, które wywierają korzyść zdrowotną. Do najlepiej poznanych prebiotyków należą określone rodzaje błonnika. Naturalne źródła składników o właściwościach prebiotycznych obejmują między innymi cebulę, czosnek, por, cykorię, szparagi i mniej dojrzałe banany.
- Probiotyki można porównać do odpowiednio dobranych nasion. Są to konkretne żywe mikroorganizmy, które po podaniu w odpowiedniej ilości wywierają potwierdzoną korzyść zdrowotną.
- Postbiotyki można porównać do części gotowych rezultatów procesu uprawy. Są to preparaty zawierające nieożywione mikroorganizmy lub ich składniki. Mogą obejmować także związki powstałe podczas fermentacji, takie jak kwasy organiczne, peptydy lub inne elementy końcowego preparatu.
Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, takie jak octan, propionian i maślan, są ważnymi metabolitami powstającymi przede wszystkim podczas fermentacji błonnika przez mikrobiotę jelitową. Same oczyszczone krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe nie są jednak automatycznie postbiotykami według definicji ISAPP.
Postbiotyki umożliwiają zastosowanie odpowiednio przygotowanych, nieożywionych składników mikroorganizmów bez konieczności utrzymywania ich przy życiu. Nie zwalnia to jednak producenta z obowiązku wykazania jakości, bezpieczeństwa i właściwości konkretnego preparatu.
Dlaczego stabilność i okres przydatności mogą stanowić istotną różnicę?
Jednym z największych wyzwań związanych z suplementami zawierającymi żywe bakterie jest zachowanie ich odpowiedniej żywotności. Mikroorganizmy mogą być wrażliwe na temperaturę, wilgotność, tlen, światło oraz czas przechowywania. Właśnie dlatego jakość technologii produkcji i opakowania ma tak duże znaczenie.
Probiotyki muszą również przejść przez środowisko przewodu pokarmowego. Odporność na kwaśne środowisko żołądka oraz sole żółciowe jest zależna od szczepu i zastosowanej technologii. Niektóre szczepy wykazują dobrą przeżywalność, natomiast inne wymagają odpowiedniego nośnika lub ochrony technologicznej.
Według informacji przedstawionych przez National Center for Complementary and Integrative Health właściwości probiotyków są zależne między innymi od konkretnego szczepu, ilości mikroorganizmów, jakości produktu oraz warunków stosowania.
Postbiotyki eliminują konieczność utrzymania bakterii przy życiu. Ponieważ zawierają nieożywione mikroorganizmy lub ich składniki, mogą charakteryzować się większą stabilnością podczas przechowywania. Wiele z nich nie wymaga chłodzenia, choć zawsze należy przestrzegać instrukcji producenta.
Stabilność oznacza, że łatwiej zapewnić powtarzalną ilość deklarowanych składników w każdej porcji. Nie oznacza natomiast, że każdy użytkownik odczuje taki sam efekt lub że dany postbiotyk będzie skuteczny w każdym zastosowaniu.
Trzy popularne mity dotyczące suplementów na jelita
Półki z suplementami na jelita są pełne obietnic, ale również nieporozumień. Jeżeli czułeś się przytłoczony liczbą produktów albo rozczarowany dotychczasowymi efektami, nie jesteś sam. Wyjaśnienie najczęściej powtarzanych mitów może pomóc podejmować bardziej świadome decyzje, szczególnie po wcześniejszych nieudanych próbach suplementacji.
Mit numer 1: „Postbiotyki to po prostu martwe probiotyki”
Jest to jedno z najczęstszych uproszczeń. Określanie postbiotyków wyłącznie jako „martwych probiotyków” nie oddaje ich naukowej definicji ani sposobu przygotowania.
Postbiotyk jest celowo opracowanym preparatem zawierającym nieożywione mikroorganizmy lub ich składniki, którego korzyść została wykazana dla gospodarza. Istotne są między innymi:
- dokładna identyfikacja mikroorganizmu,
- warunki hodowli i fermentacji,
- sposób inaktywacji,
- skład końcowego preparatu,
- dawka,
- badania dotyczące bezpieczeństwa i właściwości.
Proces fermentacji może prowadzić do powstawania krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, witamin, peptydów i innych cząsteczek biologicznych. Nie oznacza to jednak, że każda taka cząsteczka jest postbiotykiem. W końcowym preparacie kluczowe pozostają nieożywione mikroorganizmy lub ich składniki.
Postbiotyki nie są więc biologicznie obojętnym odpadem. Ich składniki mogą wchodzić w interakcje z komórkami nabłonka i receptorami układu odpornościowego. Zakres takiego działania musi być jednak potwierdzony dla konkretnego preparatu i nie może być automatycznie przypisywany całej kategorii.
Mit numer 2: „Wszystkie żywe bakterie przeżywają kontakt z kwasem żołądkowym”
Wiele osób kupuje preparaty zawierające miliardy jednostek tworzących kolonie, zakładając, że wszystkie deklarowane mikroorganizmy dotrą do jelit w niezmienionej liczbie. W praktyce przeżywalność zależy od szczepu, dawki, postaci produktu, nośnika, warunków przechowywania oraz indywidualnych cech przewodu pokarmowego.
Żołądek jest kwaśnym środowiskiem, które uczestniczy w trawieniu i ograniczaniu liczby drobnoustrojów dostających się z pożywieniem. Część szczepów probiotycznych wykazuje naturalną odporność na niskie pH, a nowoczesne technologie mogą dodatkowo zwiększać ich przeżywalność. Nie można zatem twierdzić, że wszystkie probiotyki giną w żołądku.
Nie można również zakładać, że liczba jednostek tworzących kolonie podana w chwili produkcji zawsze odpowiada liczbie obecnej na końcu okresu trwałości. Wiarygodny producent powinien określać ilość żywych mikroorganizmów, którą produkt zachowuje przez deklarowany okres przydatności.
Skuteczność preparatów probiotycznych może różnić się w zależności od szczepu, produktu, dawki i badanego zastosowania. Dlatego ogólne porównywanie wszystkich probiotyków z wszystkimi postbiotykami jest niewłaściwe.
Mit numer 3: „Istnieje jedno rozwiązanie odpowiednie dla każdego jelita”
Kiedy znajomy z entuzjazmem opowiada o suplemencie, który całkowicie zmienił jego samopoczucie, łatwo założyć, że ten sam produkt zadziała identycznie u Ciebie. Zdrowie jelit jest jednak bardzo indywidualne.
Mikrobiota jelitowa stanowi unikalny ekosystem kształtowany przez sposób odżywiania, styl życia, wiek, środowisko, leki, przebyte infekcje i wiele innych czynników. To, co jest dobrze tolerowane przez jedną osobę, może wywoływać dyskomfort u innej.
Dotyczy to również suplementów z żywymi bakteriami. U części użytkowników określone szczepy mogą wspierać wybrane funkcje przewodu pokarmowego, natomiast u innych mogą nie przynosić zauważalnych rezultatów lub przejściowo nasilać wzdęcia.
Zrozumienie, że każdy przewód pokarmowy ma indywidualne uwarunkowania, jest pierwszym krokiem do znalezienia rozwiązania, które odpowiada rzeczywistym potrzebom organizmu, zamiast opierać się na uniwersalnych obietnicach.
Dlaczego żywe bakterie mogą powodować dyskomfort przy wrażliwym przewodzie pokarmowym?
Suplementy zawierające żywe bakterie często są pierwszym wyborem osób, które chcą wspierać jelita i mikrobiotę. Jeżeli masz wrażliwy przewód pokarmowy, mogłeś jednak zauważyć, że rozpoczęciu stosowania niektórych produktów towarzyszą większe wzdęcia, gazy lub uczucie dyskomfortu.
Nie oznacza to, że probiotyki są niewłaściwe dla wszystkich osób z wrażliwym układem pokarmowym. Reakcja zależy od szczepu, dawki, formulacji, stanu zdrowia i indywidualnego składu mikrobioty. Zrozumienie możliwych przyczyn dolegliwości pomaga jednak dobrać łagodniejsze i lepiej tolerowane rozwiązanie.
Wyzwanie związane z kwaśnym środowiskiem żołądka
Zanim składnik suplementu dotrze do miejsca potencjalnego działania, musi przejść przez kolejne odcinki przewodu pokarmowego. Żołądek jest silnie kwaśnym środowiskiem i stanowi ważną część układu trawiennego. Pomaga rozkładać pokarm i ograniczać liczbę potencjalnie chorobotwórczych drobnoustrojów.
Odporność bakterii na kwas żołądkowy jest cechą zależną od szczepu. Niektóre mikroorganizmy przeżywają przejście przez żołądek stosunkowo dobrze, szczególnie gdy są podawane w odpowiedniej matrycy albo zabezpieczone technologicznie. Inne mogą tracić znaczną część żywotności.
W przypadku postbiotyków kwestia przeżywalności nie występuje, ponieważ mikroorganizmy są już nieożywione. Nie oznacza to jednak automatycznie, że postbiotyk wywoła silniejszy lub szybszy efekt kliniczny. Jego właściwości nadal zależą od konkretnego składu i dawki.
Ryzyko wzdęć, gazów i dyskomfortu
Jeżeli stosowałeś suplement na jelita z nadzieją na uspokojenie przewodu pokarmowego, a zamiast tego pojawiły się większe wzdęcia i gazy, doświadczyłeś działania niepożądanego zgłaszanego przez część użytkowników probiotyków lub prebiotyków.
Wprowadzenie dużej liczby nowych mikroorganizmów albo zwiększenie podaży szybko fermentujących substratów może czasowo wpływać na aktywność fermentacyjną w jelitach. Produktem fermentacji są między innymi gazy, dlatego u części osób może pojawić się uczucie rozpierania.
Nie każda reakcja jest jednak wynikiem „zaburzenia mikrobioty”. Wzdęcia mogą być związane między innymi z dietą, zaparciami, nietolerancjami, zespołem jelita drażliwego, przerostem bakteryjnym jelita cienkiego lub innymi problemami wymagającymi diagnostyki.
Większa ilość bakterii nie zawsze oznacza lepszy efekt. Równie ważne są właściwy szczep, dawka, sposób stosowania i dopasowanie produktu do potrzeb użytkownika.
Kto może być bardziej narażony na niepożądaną reakcję?
U części osób negatywna reakcja na suplement zawierający żywe bakterie może być bardziej prawdopodobna. Dotyczy to między innymi osób z nasilonymi zaburzeniami czynnościowymi przewodu pokarmowego, bardzo wrażliwym układem trawiennym lub określonymi chorobami współistniejącymi.
W zespole jelita drażliwego reakcje na probiotyki są zróżnicowane. Niektóre szczepy i kombinacje mogą przynosić korzyści, ale nie można traktować wszystkich produktów jako równoważnych. U osób z ciężkimi chorobami, znacznie osłabioną odpornością, cewnikami naczyniowymi lub po poważnych zabiegach stosowanie żywych mikroorganizmów powinno być konsultowane z lekarzem.
Jeżeli po kilku różnych suplementach zawierających żywe kultury konsekwentnie czułeś się gorzej, może to oznaczać, że potrzebujesz innego podejścia albo wcześniejszej diagnostyki. Nie należy bezkrytycznie akceptować wyjaśnienia, że nasilone i utrzymujące się objawy są zawsze prawidłową reakcją typu „die-off”.
Określenie „die-off” nie jest uniwersalnym, naukowo potwierdzonym wyjaśnieniem wszystkich dolegliwości pojawiających się po rozpoczęciu suplementacji. Twoje doświadczenie jest ważne, a utrzymujące się lub nasilone objawy wymagają konsultacji.
Co postbiotyki mogą rzeczywiście oznaczać dla organizmu?
Dlaczego postbiotyki wzbudzają tak duże zainteresowanie? W odróżnieniu od produktów wymagających utrzymania żywotności bakterii umożliwiają dostarczenie dokładnie scharakteryzowanych, nieożywionych składników mikroorganizmów.
Można je postrzegać jako końcowy, kontrolowany preparat powstały z mikroorganizmów, gotowy do zastosowania bez konieczności namnażania bakterii w jelitach. Badania nad konkretnymi postbiotykami obejmują między innymi komfort przewodu pokarmowego, barierę jelitową, odpowiedź immunologiczną oraz komunikację w obrębie osi jelita–mózg.
Nie oznacza to jednak, że każdy postbiotyk działa w każdym z tych obszarów. Poniższe informacje opisują kierunki badań i nie stanowią uniwersalnych obietnic dotyczących wszystkich produktów postbiotycznych.
Wzdęcia i dyskomfort trawienny
Jeżeli masz wrażenie, że przewód pokarmowy dyktuje przebieg całego dnia, możliwość ograniczenia dyskomfortu może mieć dla Ciebie duże znaczenie. Niektóre konkretne preparaty zawierające inaktywowane mikroorganizmy były badane u osób z dolegliwościami czynnościowymi przewodu pokarmowego.
Przykładem jest inaktywowany preparat Bifidobacterium bifidum MIMBb75, który w randomizowanym badaniu kontrolowanym placebo był oceniany u osób z zespołem jelita drażliwego. Wyników uzyskanych dla tego preparatu nie można jednak przypisywać wszystkim postbiotykom ani innym szczepom.
Informacje publikowane przez UCLA Health wskazują na rozwijające się zainteresowanie postbiotykami oraz potrzebę dalszych badań nad ich zastosowaniem.
Postbiotyki nie są lekami na wzdęcia ani zespół jelita drażliwego. Utrzymujące się, bolesne lub nagle nasilone objawy wymagają diagnostyki, szczególnie gdy towarzyszą im utrata masy ciała, krwawienie, gorączka, niedokrwistość albo nocne dolegliwości.
Wsparcie prawidłowego funkcjonowania bariery jelitowej
Wyobraź sobie nabłonek jelitowy jako wyspecjalizowaną barierę, która umożliwia wchłanianie składników odżywczych i jednocześnie ogranicza przenikanie niepożądanych cząsteczek.
Na barierę jelitową składają się między innymi:
- pojedyncza warstwa komórek nabłonkowych,
- białka połączeń ścisłych,
- warstwa śluzowa,
- komórki układu odpornościowego,
- mikrobiota jelitowa.
Gdy funkcjonowanie tej bariery jest zaburzone, może dochodzić do zwiększonej przepuszczalności jelit. Potoczne określenie „nieszczelne jelito” jest często używane w marketingu, ale nie stanowi samodzielnej diagnozy obejmującej wszystkie nieswoiste objawy.
Badania laboratoryjne i przedkliniczne wskazują, że niektóre składniki postbiotyczne mogą wpływać na ekspresję białek połączeń ścisłych i funkcjonowanie nabłonka. Przeglądy opisujące rolę postbiotyków w zdrowiu człowieka podkreślają jednak, że wyniki są zależne od konkretnego preparatu.
Nie można zatem stwierdzić, że każdy postbiotyk „uszczelnia”, „odbudowuje” lub „naprawia” jelita. Takie działanie wymagałoby potwierdzenia w odpowiednich badaniach klinicznych danego produktu.
Mechanizmy zapalne i funkcjonowanie układu odpornościowego
Znaczna część komórek układu odpornościowego jest związana z błonami śluzowymi przewodu pokarmowego. Jelita stanowią ważne miejsce kontaktu organizmu z antygenami pochodzącymi z żywności i mikroorganizmów.
Składniki nieożywionych bakterii mogą być rozpoznawane przez receptory komórek odpornościowych. W badaniach nad konkretnymi postbiotykami analizuje się ich wpływ na produkcję cytokin, aktywność komórek odpornościowych oraz mechanizmy regulacyjne.
Takie właściwości określa się czasem jako immunomodulacyjne, ale termin ten nie oznacza automatycznie „wzmacniania odporności” ani leczenia stanu zapalnego. Reakcja układu odpornościowego jest złożona, a wyniki badań laboratoryjnych nie są równoważne z zatwierdzonym oświadczeniem zdrowotnym dla suplementu.
W formule SUPER BIOTICS™ komunikacja dotycząca odporności opiera się na obecności witaminy D3 i folianów. Witamina D i foliany pomagają w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego.
Nastrój i oś jelita–mózg
Jeżeli kiedykolwiek odczuwałeś „ścisk w żołądku” w stresującej sytuacji albo zauważałeś wpływ emocji na trawienie, doświadczyłeś działania osi jelita–mózg.
Jest to dwukierunkowy system komunikacji pomiędzy przewodem pokarmowym a ośrodkowym układem nerwowym. Uczestniczą w nim między innymi nerw błędny, jelitowy układ nerwowy, hormony, komórki odpornościowe, metabolity mikrobioty oraz metabolizm tryptofanu.
Dyskomfort jelitowy może wysyłać do mózgu sygnały związane ze stresem, a przewlekły stres może wpływać na motorykę jelit, odczuwanie bólu i środowisko mikrobioty. Zależność ta nie oznacza jednak, że każda zmiana nastroju ma źródło w jelitach.
Wspieranie zdrowia przewodu pokarmowego jest jednym z elementów dbania o ogólne samopoczucie, ale suplement diety nie leczy lęku, depresji ani innych zaburzeń psychicznych. Więcej informacji o połączeniu jelit z mózgiem przedstawia Harvard Health Publishing.
W SUPER BIOTICS™ foliany pomagają w utrzymaniu prawidłowych funkcji psychologicznych oraz przyczyniają się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia.
Jak postbiotyki działają bez żywych bakterii?
Może się wydawać, że wspieranie jelit musi wymagać wprowadzania żywych mikroorganizmów. Postbiotyki opierają się jednak na innej zasadzie.
Zamiast dostarczać wyłącznie żywe bakterie i uzależniać właściwości produktu od zachowania ich żywotności, postbiotyki wykorzystują celowo inaktywowane mikroorganizmy, ich struktury komórkowe i – zależnie od preparatu – związki obecne po procesie fermentacji.
Takie podejście pozwala zastosować stabilny składnik mikrobiologiczny bez konieczności oczekiwania, że bakterie przetrwają, namnożą się lub trwale zmienią mikrobiotę użytkownika.
Znaczenie składników biologicznie aktywnych
Podczas fermentacji mikroorganizmy mogą wytwarzać wiele substancji, w tym kwasy organiczne, peptydy, enzymy i inne cząsteczki. Ich komórki zawierają również elementy strukturalne, takie jak fragmenty ścian komórkowych i polisacharydy.
Po odpowiednio kontrolowanej inaktywacji końcowy preparat może zawierać kombinację nieożywionych komórek, ich fragmentów i związków powstałych podczas procesu produkcji.
Składniki te mogą wchodzić w interakcje z nabłonkiem jelitowym i receptorami układu odpornościowego. Zakres takiej interakcji zależy od mikroorganizmu, procesu technologicznego, dawki i składu końcowego.
Postbiotyki nie są żywe, co stanowi podstawową różnicę względem probiotyków. Nie oznacza to jednak, że organizm „wykorzystuje je natychmiast” w sposób gwarantujący szybki efekt odczuwalny. Czas i rodzaj reakcji mogą różnić się pomiędzy użytkownikami.
Zróżnicowana dieta bogata w błonnik pozostaje podstawowym sposobem odżywiania mikrobioty jelitowej.
Tworzenie środowiska sprzyjającego własnej mikrobiocie
Postbiotyki nie tylko dostarczają określone składniki mikrobiologiczne. Niektóre konkretne preparaty są również badane pod kątem ich wpływu na środowisko przewodu pokarmowego i aktywność naturalnie występujących mikroorganizmów.
Oddziaływanie może obejmować między innymi:
- zmiany pH środowiska jelitowego,
- interakcje z nabłonkiem,
- wpływ na śluzówkę jelitową,
- konkurencję z niepożądanymi mikroorganizmami,
- wpływ na produkcję metabolitów przez istniejącą mikrobiotę.
Badania nad funkcjonowaniem bariery jelitowej pokazują, że jej integralność zależy od współdziałania diety, mikrobioty, nabłonka i układu odpornościowego.
Nie można jednak stwierdzić, że każdy postbiotyk zwiększa liczbę korzystnych bakterii lub przywraca prawidłowy skład mikrobioty. Mikrobiota jest bardzo złożona, a pojęcie „równowagi” nie ma jednej uniwersalnej wartości dla wszystkich osób.
Bez zgadywania, ale również bez gwarancji identycznych rezultatów
Jeżeli po rozpoczęciu stosowania nowego suplementu na jelita czułeś się gorzej, wiesz, jak frustrujące może być szukanie właściwego rozwiązania. U części osób żywe kultury bakterii albo wysoko fermentujące prebiotyki mogą powodować przejściowe gazy i wzdęcia.
Ponieważ postbiotyki nie zawierają żywych mikroorganizmów, nie namnażają się w jelitach i nie wymagają kolonizacji. Pozwala to uniknąć części niepewności związanej z przeżywalnością szczepu.
Nie oznacza to jednak całkowitego braku ryzyka działań niepożądanych. Każdy składnik suplementu może być źle tolerowany przez określoną osobę, a dolegliwości mogą wynikać również z substancji pomocniczych albo choroby podstawowej.
Określenia takie jak „bez niespodzianek”, „bez wzdęć” lub „łagodny od pierwszego dnia” byłyby zbyt kategoryczne. Prawidłowe jest natomiast stwierdzenie, że postbiotyki mogą oferować bardziej przewidywalny skład technologiczny, ponieważ nie zależą od zachowania żywotności mikroorganizmów.
Dlaczego postbiotyki mogą być interesującym rozwiązaniem dla wrażliwego przewodu pokarmowego?
Jeżeli po zastosowaniu suplementu na jelita pojawiło się więcej wzdęć i dyskomfortu niż przed rozpoczęciem suplementacji, nie jesteś jedyną osobą z takim doświadczeniem. Dla części osób wprowadzanie żywych bakterii może wiązać się z okresem adaptacji lub pogorszeniem tolerancji.
Postbiotyki działają inaczej, ponieważ dostarczają nieożywione składniki mikroorganizmów bez konieczności wprowadzania nowych żywych kultur. Może to być istotna cecha dla osób poszukujących stabilnej formuły mikrobiologicznej.
Nie ma jednak podstaw, aby uznać, że postbiotyki jako cała kategoria są zawsze lepsze od probiotyków dla osób z wrażliwym żołądkiem. Wybór powinien zależeć od indywidualnej tolerancji, celu stosowania i dokumentacji konkretnego produktu.
Potencjalnie łagodniejsze podejście
Jedną z technologicznych zalet postbiotyków jest brak żywych mikroorganizmów. Nie muszą one kolonizować jelit, namnażać się ani konkurować o składniki odżywcze z naturalną mikrobiotą.
Z tego powodu postbiotyki są rozważane jako alternatywa w sytuacjach, w których stosowanie żywych mikroorganizmów jest niepożądane albo gorzej tolerowane. Przeglądy naukowe dotyczące postbiotyków wskazują na ich potencjalne zalety związane ze stabilnością i możliwością stosowania nieożywionych komórek.
Nie można jednak obiecywać, że postbiotyk nie spowoduje gazów, wzdęć lub innych działań niepożądanych. Tolerancja pozostaje indywidualna, a osoby z ciężkimi lub utrzymującymi się objawami powinny skonsultować się ze specjalistą.
Bardziej powtarzalny skład, ale nie gwarantowany efekt
Zdarza się, że suplement polecany przez jedną osobę nie przynosi żadnego zauważalnego efektu u innej. W przypadku żywych kultur rezultat może zależeć między innymi od tego, jak konkretny szczep oddziałuje z indywidualną mikrobiotą użytkownika.
Postbiotyki ograniczają część tej niepewności na poziomie technologicznym. Każda prawidłowo wyprodukowana porcja może dostarczać standaryzowaną ilość nieożywionych składników bez konieczności oznaczania ich przeżywalności.
Powtarzalny skład nie oznacza jednak powtarzalnego efektu klinicznego. Organizm każdej osoby reaguje indywidualnie, a wzdęcia i dyskomfort mogą mieć przyczyny, których suplementacja nie rozwiąże.
Czy probiotyki nadal mają swoje miejsce?
Czy oznacza to, że wszystkie suplementy z żywymi bakteriami są niewłaściwe? Zdecydowanie nie. Konkretne probiotyki mogą być pomocne w określonych zastosowaniach, na przykład w ograniczaniu ryzyka biegunki związanej z antybiotykoterapią. Skuteczność jest jednak szczepozależna.
Jak wskazuje Canadian Digestive Health Foundation, prebiotyki, probiotyki, synbiotyki i postbiotyki są odmiennymi kategoriami, które mogą pełnić różne funkcje.
Jeżeli dotychczasowe suplementy z żywymi kulturami powodowały dyskomfort albo nie przynosiły oczekiwanych rezultatów, nie oznacza to, że Twoje jelita są „zepsute”. Może to oznaczać, że wybrany szczep, dawka lub rodzaj preparatu nie był odpowiedni, albo że objawy wymagają innego postępowania.
Postbiotyki stanowią alternatywną strategię – dostarczają stabilne, nieożywione składniki mikroorganizmów bez konieczności utrzymania ich przy życiu.
Czy postbiotyk jest odpowiedni dla Ciebie?
Wybór suplementu na jelita może być trudny, szczególnie gdy wcześniejsze produkty nie przyniosły oczekiwanej poprawy albo powodowały niepożądane objawy.
Jeżeli zależy Ci na preparacie, który nie wymaga wprowadzania nowych żywych bakterii, postbiotyk może być kategorią wartą rozważenia. Nie oznacza to jednak, że będzie zawsze skuteczniejszy, całkowicie wolny od działań niepożądanych albo odpowiedni dla każdego problemu trawiennego.
Postbiotyki mogą być szczególnie interesujące dla osób, które:
- poszukują stabilnych składników mikrobiologicznych,
- źle tolerowały niektóre suplementy z żywymi kulturami,
- nie chcą stosować produktu wymagającego chłodzenia,
- zależy im na dokładnie opisanym i standaryzowanym składzie,
- szukają formuły łączącej składniki mikrobiologiczne z witaminami posiadającymi zatwierdzone oświadczenia zdrowotne.
Być może regularnie zmagasz się z wzdęciami, przez które pod koniec dnia czujesz dyskomfort. Być może wcześniejsze produkty nasilały objawy i sprawiły, że zacząłeś podchodzić do suplementacji z nieufnością. Możliwe również, że interesuje Cię związek pomiędzy jelitami, zmęczeniem, klarownością myślenia i samopoczuciem.
W każdej z tych sytuacji warto rozważyć pełny obraz: dietę, styl życia, sen, stres, aktywność fizyczną, przyjmowane leki i ewentualną diagnostykę. Suplement może stanowić uzupełnienie takiego podejścia, ale nie powinien go zastępować.
Jeżeli zmagasz się z zespołem jelita drażliwego i przewlekłymi wzdęciami
Codzienna nieprzewidywalność związana z zespołem jelita drażliwego i przewlekłymi wzdęciami może być wyczerpująca. Możesz rano czuć się dobrze, a kilka godzin później odczuwać silne rozpieranie i dyskomfort.
Niektóre konkretne preparaty zawierające inaktywowane mikroorganizmy były badane u osób z zespołem jelita drażliwego. Dostępne wyniki są obiecujące, ale liczba wysokiej jakości badań klinicznych pozostaje ograniczona. Nie można na tej podstawie uznać, że wszystkie postbiotyki łagodzą IBS.
Zespół jelita drażliwego powinien być rozpoznany przez lekarza po wykluczeniu innych przyczyn objawów. Suplement diety nie jest produktem leczniczym i nie może być przedstawiany jako środek zapobiegający IBS, leczący go lub usuwający jego objawy.
Brak żywych bakterii może być technologicznie interesujący dla osób, które źle tolerowały wybrane probiotyki, ale nie gwarantuje braku wzdęć ani bólu brzucha.
Jeżeli wracasz do równowagi po antybiotykoterapii
Antybiotyki są czasem niezbędne, ale mogą wpływać również na mikroorganizmy naturalnie występujące w przewodzie pokarmowym. Po zakończeniu leczenia mikrobiota może potrzebować czasu na odbudowę swojej różnorodności.
W tym okresie podstawowe znaczenie mają zalecenia lekarza, odpowiednia dieta, nawodnienie i obserwowanie ewentualnych objawów niepożądanych. Nie należy samodzielnie przerywać antybiotykoterapii ani zastępować jej suplementem.
Konkretne szczepy probiotyczne mają dane dotyczące ograniczania ryzyka biegunki związanej z antybiotykami. Postbiotyki są natomiast badane jako stabilne preparaty mikrobiologiczne, ale nie ma podstaw, aby ogólnie przedstawiać je jako skuteczniejszy lub bezpieczniejszy zamiennik probiotyków po każdej antybiotykoterapii.
Brak żywych mikroorganizmów może być istotny dla części użytkowników, lecz dobór produktu powinien uwzględniać stan zdrowia, przyjmowane leki i charakter dolegliwości.
Jeżeli występują u Ciebie mechanizmy zapalne lub zwiększona przepuszczalność jelit
Jeżeli często odczuwasz mgłę mózgową, zmęczenie albo ogólne poczucie, że coś jest „nie tak”, łatwo przypisać te objawy stanowi zapalnemu pochodzącemu z jelit. Takie objawy są jednak nieswoiste i mogą wynikać z wielu przyczyn, w tym niedoborów, zaburzeń snu, stresu, chorób tarczycy, infekcji albo zaburzeń metabolicznych.
Zwiększona przepuszczalność jelit może występować w określonych chorobach, ale potoczne „nieszczelne jelito” nie powinno być stosowane jako uniwersalna diagnoza dla wszystkich objawów.
Badania laboratoryjne sugerują, że niektóre preparaty postbiotyczne mogą wpływać na białka połączeń ścisłych, nabłonek jelitowy i wybrane markery odpowiedzi zapalnej. Nie oznacza to jednak, że suplement postbiotyczny leczy zapalenie lub przywraca prawidłową przepuszczalność jelit u każdego użytkownika.
Przy utrzymującym się zmęczeniu, problemach poznawczych lub dolegliwościach jelitowych właściwym krokiem jest diagnostyka, a nie wyłącznie samodzielna suplementacja.
Jak włączyć postbiotyki do codziennego sposobu dbania o organizm?
Zastanawiasz się, jak zacząć? Włączenie postbiotyków do codziennej rutyny może obejmować zarówno dbałość o dietę wspierającą mikrobiotę, jak i wybór odpowiednio opisanego suplementu.
Najważniejszą podstawą pozostają zróżnicowane posiłki, błonnik, regularna aktywność fizyczna, odpowiednia ilość snu i ograniczanie przewlekłego stresu. Suplementacja powinna uzupełniać te elementy, a nie je zastępować.
Czy postbiotyki występują w żywności?
Produkty fermentowane, takie jak kefir, kombucha, jogurt, kiszona kapusta, kimchi, miso i tempeh, mogą zawierać żywe kultury, nieożywione mikroorganizmy oraz różne związki powstałe w procesie fermentacji.
Nie każdy produkt fermentowany jest jednak automatycznie postbiotykiem zgodnie z definicją ISAPP. Aby preparat został uznany za postbiotyk, powinien zawierać scharakteryzowane nieożywione mikroorganizmy lub ich składniki oraz wykazywać korzyść zdrowotną dla gospodarza.
Żywność fermentowana pozostaje wartościowym elementem zróżnicowanej diety, ale zawartość mikroorganizmów i produktów fermentacji może różnić się pomiędzy rodzajami żywności, markami i partiami produkcyjnymi.
Produkty te mogą wspierać różnorodność sposobu odżywiania i dostarczać mikrobiocie odpowiednich składników, ale nie zapewniają standaryzowanej dawki konkretnego preparatu postbiotycznego.
W przypadku ukierunkowanej suplementacji zaletą preparatu może być dokładnie określony skład i ilość składników w porcji dziennej.
Jak wybrać wysokiej jakości suplement postbiotyczny?
Wybierając suplement, należy zwrócić uwagę nie tylko na hasło „postbiotyk”, ale także na informacje pozwalające ocenić jakość produktu.
Warto sprawdzić:
- jakie mikroorganizmy wykorzystano do przygotowania składników,
- czy podano pełne oznaczenia szczepów,
- czy wyjaśniono, w jakiej formie występują składniki mikrobiologiczne,
- jaką ilość poszczególnych składników zawiera dzienna porcja,
- czy producent odróżnia dane laboratoryjne od badań klinicznych,
- czy oświadczenia zdrowotne są przypisane właściwym składnikom,
- czy produkt ma przejrzystą etykietę i prosty sposób stosowania,
- czy producent nie obiecuje leczenia chorób ani gwarantowanego efektu.
Brak żywych organizmów może zwiększać stabilność i wygodę przechowywania części postbiotyków. Nie można jednak ogólnie stwierdzić, że wszystkie produkty postbiotyczne są zawsze lepiej tolerowane i nigdy nie powodują gazów lub wzdęć.
Szukaj formuły marki, która przejrzyście przedstawia skład, pochodzenie komponentów i podstawy naukowe komunikacji. Wiarygodny producent powinien również jasno wskazywać, które właściwości wynikają z zatwierdzonych oświadczeń zdrowotnych, a które stanowią jedynie omawiane kierunki badań.
Informacje dotyczące rozpoznawania i leczenia chorób przewodu pokarmowego można znaleźć w materiałach National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases.
Poznaj SUPER BIOTICS™ od PRIME NEXT GENERATION – wieloskładnikową formułę dla jelit, mikrobioty i odporności
Jeżeli poszukujesz nowoczesnej formuły, która nie opiera się wyłącznie na standardowym podejściu do żywych kultur bakterii, poznaj SUPER BIOTICS™ od PRIME NEXT GENERATION.
SUPER BIOTICS™ to wieloskładnikowy suplement diety zawierający:
- immunogenne metabolity z Lactobacillus salivarius AP32,
- immunogenne metabolity z Lactobacillus acidophilus TYCA06,
- immunogenne metabolity z Lactobacillus plantarum LPL28,
- immunogenne metabolity z Bifidobacterium longum subsp. infantis BLI-02,
- składnik zawierający Bifidobacterium infantis,
- ekstrakt z Saccharomyces cerevisiae standaryzowany na 80% beta-glukanów,
- witaminę D3,
- foliany.
Cztery składniki postbiotyczne AP32, TYCA06, LPL28 i BLI-02 stanowią własną kompozycję składników SUPER BIOTICS™. Nie są przedstawiane jako tożsame handlowo ani technologicznie z zewnętrznymi mieszaninami lub znakami towarowymi.
Składniki postbiotyczne nie wymagają zachowania żywotności mikroorganizmów podczas przechowywania ani przechodzenia przez żołądek. Formuła dostarcza dokładnie określone ilości składników w jednej kapsułce dziennie.
SUPER BIOTICS™ nie jest przedstawiany jako produkt, który leczy wzdęcia, zespół jelita drażliwego, mgłę mózgową, zaburzenia nastroju lub nieprawidłową przepuszczalność jelit. To suplement diety opracowany z myślą o uzupełnianiu codziennego sposobu odżywiania w starannie dobrane składniki mikrobiologiczne, beta-glukany, witaminę D3 i foliany.
Witamina D pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego. Foliany pomagają w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego, utrzymaniu prawidłowych funkcji psychologicznych oraz zmniejszeniu uczucia zmęczenia i znużenia.
Jedna kapsułka dziennie. Wielopoziomowa formuła. Nowa generacja świadomej suplementacji ukierunkowanej na jelita, mikrobiotę i odporność.
ODKRYJ SUPER BIOTICS™ I KUP TERAZ
Najczęściej zadawane pytania
Jak najprościej wyjaśnić różnicę pomiędzy postbiotykami a suplementami zawierającymi żywe kultury bakterii?
Można wyobrazić sobie probiotyki jako odpowiednio dobrane żywe mikroorganizmy, które muszą zachować żywotność i dotrzeć do miejsca działania. Postbiotyki są natomiast celowo przygotowanymi preparatami zawierającymi nieożywione mikroorganizmy lub ich składniki.
Porównując je do ogrodu, probiotyki przypominają nasiona i ogrodników, natomiast postbiotyki – część gotowych rezultatów ich wcześniejszej aktywności wraz z nieożywionymi elementami mikroorganizmów. Postbiotyki nie wymagają przeżycia ani namnażania bakterii, ale ich właściwości nadal muszą być wykazane dla konkretnego preparatu.
Dlaczego suplementy zawierające żywe bakterie mogą czasem nasilać wzdęcia i gazy?
U osób z wrażliwym przewodem pokarmowym wprowadzenie nowych żywych mikroorganizmów może czasowo zmienić aktywność fermentacyjną w jelitach. Fermentacja prowadzi między innymi do powstawania gazów, co może zwiększać uczucie rozpierania.
Reakcja zależy jednak od konkretnego szczepu, dawki, produktu, diety i stanu przewodu pokarmowego. Nie wszystkie probiotyki nasilają wzdęcia, a wybrane szczepy są badane pod kątem ograniczania dolegliwości jelitowych.
Postbiotyki nie namnażają się i nie kolonizują jelit, ponieważ nie zawierają żywych mikroorganizmów. Nie gwarantuje to jednak całkowitego braku działań niepożądanych.
Po jakim czasie można odczuć efekty stosowania postbiotyku?
Nie istnieje jeden uniwersalny czas działania wszystkich postbiotyków. Efekt zależy od konkretnego preparatu, dawki, celu stosowania, sposobu prowadzenia badania oraz indywidualnych cech użytkownika.
Brak konieczności kolonizacji lub namnażania bakterii nie oznacza automatycznie, że odczuwalny rezultat pojawi się od pierwszej dawki. W części badań określone parametry oceniano po kilku tygodniach regularnego stosowania.
Należy zachować ostrożność wobec produktów obiecujących gwarantowaną redukcję wzdęć, poprawę nastroju lub większą klarowność myślenia w ciągu konkretnej liczby dni.
Czy takie same korzyści można uzyskać, spożywając żywność fermentowaną zamiast suplementu?
Produkty fermentowane, takie jak kefir, kombucha, jogurt, kimchi i kiszona kapusta, mogą być wartościowym elementem zróżnicowanej diety. Mogą zawierać żywe kultury oraz różne produkty fermentacji.
Nie są jednak automatycznie postbiotykami w rozumieniu definicji ISAPP. Ilość i rodzaj obecnych mikroorganizmów oraz związków może różnić się pomiędzy produktami i partiami.
Suplement umożliwia dostarczenie dokładnie określonej ilości scharakteryzowanych składników. Nie oznacza to jednak, że zastępuje różnorodną dietę albo jest zawsze lepszym rozwiązaniem niż żywność.
Jeżeli postbiotyki mogą być łagodniejsze, czy są wystarczająco aktywne biologicznie, aby mieć znaczenie?
Brak żywotności nie oznacza braku aktywności biologicznej. Elementy komórkowe mikroorganizmów oraz obecne w preparacie związki mogą wchodzić w interakcje z nabłonkiem jelitowym i receptorami układu odpornościowego.
Nie można jednak ogólnie stwierdzić, że postbiotyki ograniczają zapalenie, wzmacniają barierę jelitową, poprawiają trawienie, nastrój i klarowność myślenia. Zakres właściwości zależy od konkretnego preparatu i musi być potwierdzony odpowiednimi badaniami.
Materiał ma charakter edukacyjny i nie stanowi porady medycznej, diagnozy ani zalecenia dotyczącego leczenia. Informacje o wynikach badań odnoszą się do konkretnych szczepów, preparatów, dawek i badanych populacji. Suplement diety nie może być stosowany jako substytut zróżnicowanej diety. Zrównoważony sposób żywienia i zdrowy tryb życia mają istotne znaczenie.
ŹRÓDŁA WIEDZY
- Salminen S., Collado M.C., Endo A. i wsp. The International Scientific Association of Probiotics and Prebiotics Consensus Statement on the Definition and Scope of Postbiotics (Stanowisko ekspertów ISAPP dotyczące definicji i zakresu pojęcia postbiotyków). „Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology”, 2021; 18(9): 649–667.
- Vinderola G., Sanders M.E., Salminen S., Szajewska H. The Concept of Postbiotics (Koncepcja postbiotyków). „Foods”, 2022; 11(8): 1077.
- Hill C., Guarner F., Reid G. i wsp. The International Scientific Association for Probiotics and Prebiotics Consensus Statement on the Scope and Appropriate Use of the Term Probiotic (Stanowisko ekspertów ISAPP dotyczące zakresu i prawidłowego stosowania terminu „probiotyk”). „Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology”, 2014; 11(8): 506–514.
- Gibson G.R., Hutkins R., Sanders M.E. i wsp. The International Scientific Association for Probiotics and Prebiotics Consensus Statement on the Definition and Scope of Prebiotics (Stanowisko ekspertów ISAPP dotyczące definicji i zakresu pojęcia prebiotyków). „Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology”, 2017; 14(8): 491–502.
- National Center for Complementary and Integrative Health, National Institutes of Health. Probiotics: Usefulness and Safety (Probiotyki – zastosowanie, skuteczność i bezpieczeństwo). Materiał instytucjonalny dotyczący definicji probiotyków, różnic pomiędzy szczepami, możliwych zastosowań oraz bezpieczeństwa suplementacji.
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases, National Institutes of Health. Your Digestive System and How It Works (Układ pokarmowy i zasady jego funkcjonowania). Materiał dotyczący trawienia, kwasu żołądkowego, wchłaniania składników odżywczych, mikrobioty oraz jelitowego układu nerwowego.
- Andresen V., Gschossmann J., Layer P. i wsp. Heat-Inactivated Bifidobacterium bifidum MIMBb75 in the Treatment of Irritable Bowel Syndrome: A Multicentre, Randomised, Double-Blind, Placebo-Controlled Clinical Trial (Inaktywowany termicznie Bifidobacterium bifidum MIMBb75 w badaniu klinicznym osób z zespołem jelita drażliwego). „The Lancet Gastroenterology & Hepatology”, 2020; 5(7): 658–666. Wyniki dotyczą wyłącznie konkretnego preparatu MIMBb75 i nie mogą być przypisywane wszystkim postbiotykom.
- Ma L., Tu H., Chen T. Postbiotics in Human Health: A Narrative Review (Postbiotyki a zdrowie człowieka – przegląd narracyjny). „Nutrients”, 2023; 15(2): 291. Przegląd obejmuje definicje, technologię produkcji, stabilność, bezpieczeństwo oraz badane mechanizmy działania postbiotyków.
- Ji J., Jin W., Liu S.-J., Jiao Z., Li X. Probiotics, Prebiotics, and Postbiotics in Health and Disease (Probiotyki, prebiotyki i postbiotyki w zdrowiu i chorobie). „MedComm”, 2023; 4(6): e420. Publikacja omawia między innymi mikrobiotę, barierę jelitową, odpowiedź immunologiczną oraz różnice pomiędzy poszczególnymi kategoriami „biotyków”.
- Cryan J.F., O’Riordan K.J., Cowan C.S.M. i wsp. The Microbiota–Gut–Brain Axis (Oś mikrobiota–jelita–mózg). „Physiological Reviews”, 2019; 99(4): 1877–2013. Kompleksowy przegląd komunikacji pomiędzy mikrobiotą, przewodem pokarmowym i mózgiem za pośrednictwem układu nerwowego, odpornościowego, hormonalnego oraz metabolitów.
- Margolis K.G., Cryan J.F., Mayer E.A. The Microbiota–Gut–Brain Axis: From Motility to Mood (Oś mikrobiota–jelita–mózg – od motoryki przewodu pokarmowego do nastroju). „Gastroenterology”, 2021; 160(5): 1486–1501.
- Dalile B., Van Oudenhove L., Vervliet B., Verbeke K. The Role of Short-Chain Fatty Acids in Microbiota–Gut–Brain Communication (Rola krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych w komunikacji mikrobiota–jelita–mózg). „Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology”, 2019; 16(8): 461–478.
- Strandwitz P. Neurotransmitter Modulation by the Gut Microbiota (Modulowanie neuroprzekaźników przez mikrobiotę jelitową). „Brain Research”, 2018; 1693: 128–133.
- Marco M.L., Sanders M.E., Gänzle M. i wsp. The International Scientific Association for Probiotics and Prebiotics Consensus Statement on Fermented Foods (Stanowisko ekspertów ISAPP dotyczące definicji i zakresu pojęcia żywności fermentowanej). „Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology”, 2021; 18(3): 196–208.
- Harvard Health Publishing. The Gut-Brain Connection (Połączenie jelit z mózgiem). Materiał edukacyjny dotyczący dwukierunkowej zależności pomiędzy emocjami, stresem i funkcjonowaniem przewodu pokarmowego.
- Harvard Health Publishing. How to Feed Your Gut (Jak odżywiać mikrobiotę jelitową). Materiał dotyczący znaczenia błonnika, zróżnicowanego sposobu żywienia i produktów fermentowanych dla środowiska jelitowego.
- Komisja Europejska. Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących żywności. Podstawa prawna oświadczeń wskazujących, że witamina D i foliany pomagają w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego, a foliany pomagają również w utrzymaniu prawidłowych funkcji psychologicznych oraz zmniejszeniu uczucia zmęczenia i znużenia.
