Postbiotyki a odporność – jak działają i co mówią badania?

Jeśli rano budzisz się z płaskim brzuchem, a po południu masz wrażenie, że obwód brzucha wyraźnie się zwiększył, dobrze znasz frustrujący cykl codziennych wzdęć. To uczucie może być niekomfortowe, trudne do przewidzenia i sprawiać, że zaczynasz analizować niemal wszystko, co jesz. Być może masz już za sobą diety eliminacyjne, enzymy trawienne oraz różne preparaty zawierające żywe kultury mikroorganizmów, a mimo to nie udało Ci się znaleźć rozwiązania odpowiadającego Twoim potrzebom. Postbiotyki reprezentują inne podejście. Zamiast opierać się wyłącznie na dostarczaniu żywych mikroorganizmów, wykorzystują preparaty nieożywionych mikroorganizmów i/lub ich składników. W badaniach naukowych analizuje się ich możliwe oddziaływanie m.in. na środowisko przewodu pokarmowego, barierę jelitową oraz mechanizmy związane z układem immunologicznym. W tym przewodniku wyjaśniamy, czym są postbiotyki, czym różnią się od żywych kultur bakterii i co obecnie wiadomo o ich związku z jelitami oraz odpornością.

Najważniejsze informacje

• Korzyści wynikające z zastosowania nieożywionych mikroorganizmów, bez konieczności ich przeżycia w przewodzie pokarmowym: zgodnie z konsensusem naukowym postbiotyk to preparat nieożywionych mikroorganizmów i/lub ich składników, który przynosi korzyść zdrowotną gospodarzowi. W przeciwieństwie do probiotyków jego działanie nie zależy od zachowania żywotności mikroorganizmów.
• Jelita i mózg pozostają ze sobą w stałej komunikacji: badania nad osią jelito–mózg wskazują na złożone, dwukierunkowe zależności pomiędzy przewodem pokarmowym, mikrobiotą, układem nerwowym i układem immunologicznym. Postbiotyki są jednym z obszarów intensywnie analizowanych w kontekście tych zależności, jednak znaczenie konkretnego preparatu zależy od jego składu oraz jakości dostępnych badań.
• Alternatywne podejście dla osób zainteresowanych rozwiązaniami innymi niż żywe kultury mikroorganizmów: ponieważ mikroorganizmy zawarte w preparatach postbiotycznych są nieożywione, nie namnażają się w organizmie. Dzięki temu postbiotyki charakteryzują się innymi właściwościami technologicznymi i biologicznymi niż preparaty zawierające żywe mikroorganizmy.

Czym są postbiotyki? I czym różnią się od żywych bakterii?

Jeśli masz wrażenie, że robisz wiele dla swoich jelit, a mimo to nadal pojawiają się wzdęcia, dyskomfort albo uczucie, że Twój układ pokarmowy nie funkcjonuje tak przewidywalnie, jak byś oczekiwał, nie jesteś wyjątkiem. Wiele osób sięga po preparaty zawierające żywe kultury mikroorganizmów, ale reakcja organizmu może być indywidualna. Postbiotyki stanowią pod tym względem odmienną kategorię.

Czym dokładnie są? Według definicji opracowanej przez International Scientific Association for Probiotics and Prebiotics (ISAPP) postbiotyk jest preparatem nieożywionych mikroorganizmów i/lub ich składników, który przynosi korzyść zdrowotną gospodarzowi. Można posłużyć się uproszczonym porównaniem: jeśli żywe mikroorganizmy są „pracownikami”, preparat postbiotyczny dostarcza nieożywione komórki mikroorganizmów lub ich elementy powstałe w kontrolowanym procesie produkcji.

Kluczową cechą jest więc to, że mikroorganizmy obecne w postbiotyku nie są żywe. W preparacie mogą znajdować się całe inaktywowane komórki, ich fragmenty oraz różne składniki powstałe podczas procesu technologicznego. Warto przy tym zaznaczyć, że zgodnie z definicją ISAPP same metabolity, takie jak krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, nie są automatycznie postbiotykiem. Ta różnica jest istotna zarówno z punktu widzenia naukowego, jak i technologicznego.

Jak działają postbiotyki?

Mechanizmy działania preparatów postbiotycznych są przedmiotem intensywnych badań. Niektóre składniki nieożywionych komórek mikroorganizmów mogą być rozpoznawane przez receptory znajdujące się m.in. w komórkach nabłonka jelitowego i komórkach układu immunologicznego. Dzięki temu mogą uczestniczyć w złożonej komunikacji pomiędzy mikroorganizmami, barierą jelitową i układem odpornościowym.

Badania laboratoryjne, przedkliniczne i kliniczne dotyczące określonych preparatów postbiotycznych analizują m.in. ich wpływ na integralność bariery jelitowej, odpowiedź immunologiczną, stres oksydacyjny oraz procesy zapalne. Nie oznacza to jednak, że każdy preparat postbiotyczny wywołuje identyczne efekty. Właściwości zależą m.in. od szczepu mikroorganizmu, sposobu jego hodowli, metody inaktywacji, dawki i składu gotowego preparatu.

Dlaczego stabilność ma znaczenie dla postbiotyków?

Jedną z najważniejszych cech postbiotyków jest ich stabilność technologiczna. Ponieważ nie zawierają mikroorganizmów, które muszą pozostać żywe, nie występuje w ich przypadku ten sam problem utrzymania żywotności, który jest istotny dla probiotyków. Oznacza to, że określone preparaty mogą być łatwiejsze do standaryzacji, przechowywania i stosowania w gotowych produktach.

Ta właściwość jest również jednym z powodów, dla których postbiotyki wzbudzają zainteresowanie badaczy. Literatura naukowa wskazuje, że preparaty oparte na nieożywionych mikroorganizmach mogą w niektórych zastosowaniach oferować korzystny profil bezpieczeństwa oraz większą stabilność niż preparaty zależne od żywotności mikroorganizmów. Jednocześnie bezpieczeństwo i skuteczność należy zawsze oceniać dla konkretnego preparatu, szczepu i populacji. Więcej na temat naukowej oceny tego zagadnienia można przeczytać w publikacjach poświęconych postbiotykom i preparatom mikrobiologicznym.

Jak postbiotyki są badane w kontekście układu odpornościowego?

Przewód pokarmowy jest jednym z najważniejszych obszarów kontaktu organizmu ze środowiskiem zewnętrznym i zawiera rozbudowane struktury układu immunologicznego. Dlatego zależności pomiędzy mikrobiotą jelitową, barierą jelitową i odpowiedzią immunologiczną są intensywnie badane. Postbiotyki stanowią jeden z elementów tego kierunku badań.

Nieożywione mikroorganizmy i ich składniki mogą kontaktować się z komórkami nabłonka jelitowego oraz strukturami układu odpornościowego. Badania nad określonymi preparatami analizują m.in. mechanizmy związane z barierą jelitową i odpowiedzią immunologiczną. Nie należy jednak przenosić wyników uzyskanych dla jednego szczepu lub preparatu na wszystkie postbiotyki.

W przypadku suplementu diety POSTBIOTYK SuperBiotics™ PRIME NEXT GENERATION znaczenie dla zgodnej z prawem komunikacji dotyczącej odporności mają również obecne w formule witamina D oraz foliany. Witamina D pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego. Foliany pomagają w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego.

Rola jelit w funkcjonowaniu układu odpornościowego

Jelita są czymś znacznie więcej niż przewodem odpowiadającym za trawienie i wchłanianie składników pokarmowych. Błona śluzowa przewodu pokarmowego tworzy rozbudowaną barierę, która umożliwia selektywne przenikanie substancji i jednocześnie ogranicza kontakt organizmu z niepożądanymi czynnikami znajdującymi się w świetle jelita.

Mikrobiota jelitowa uczestniczy w licznych procesach metabolicznych i immunologicznych. Interakcje pomiędzy mikroorganizmami jelitowymi, komórkami nabłonka i układem immunologicznym są jednym z kluczowych obszarów badań nad zdrowiem przewodu pokarmowego. Prawidłowo funkcjonująca bariera jelitowa i kontrolowana odpowiedź immunologiczna są elementami fizjologicznej homeostazy organizmu.

Jak składniki postbiotyków komunikują się z komórkami układu odpornościowego?

Komórki układu odpornościowego oraz komórki nabłonka posiadają receptory rozpoznające charakterystyczne struktury mikroorganizmów. Fragmenty ścian komórkowych i inne składniki mikroorganizmów obecne w preparatach postbiotycznych mogą być rozpoznawane przez te receptory i uczestniczyć w przekazywaniu sygnałów komórkowych.

Badania nad konkretnymi szczepami i preparatami analizują, w jaki sposób takie interakcje mogą wpływać na odpowiedź immunologiczną i procesy związane z homeostazą. Jest to jednak obszar zależny od rodzaju mikroorganizmu, zastosowanej technologii inaktywacji i charakterystyki konkretnego produktu, dlatego nie można zakładać identycznego działania dla wszystkich postbiotyków.

Rola krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA)

Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, określane skrótem SCFA, są metabolitami wytwarzanymi przez niektóre mikroorganizmy jelitowe podczas fermentacji składników pokarmowych, przede wszystkim określonych frakcji błonnika. Do najczęściej badanych SCFA należą octan, propionian i maślan.

Maślan stanowi ważne źródło energii dla kolonocytów, czyli komórek nabłonka jelita grubego. Badania wskazują także na jego udział w mechanizmach związanych z barierą jelitową i funkcjonowaniem komórek układu immunologicznego. Zagadnienia te opisano m.in. w publikacjach dotyczących wpływu metabolitów mikrobioty na funkcjonowanie układu odpornościowego.

Warto jednak podkreślić ważne rozróżnienie: SCFA są metabolitami mikrobioty i często omawia się je w kontekście postbiotycznym, ale zgodnie z konsensusową definicją ISAPP same metabolity nie stanowią postbiotyku, jeśli preparat nie zawiera również nieożywionych mikroorganizmów i/lub ich składników.

Postbiotyki, jelita i układ odpornościowy — co analizują badania?

W jaki sposób zainteresowanie postbiotykami przekłada się na badania dotyczące organizmu człowieka? Naukowcy analizują przede wszystkim możliwe interakcje pomiędzy składnikami preparatów postbiotycznych, barierą jelitową, mikrobiotą i układem immunologicznym. Wyniki nie powinny być jednak traktowane jako dowód, że wszystkie postbiotyki wywołują taki sam efekt kliniczny.

Najważniejsze jest rozróżnienie pomiędzy mechanizmem biologicznym, wynikiem pojedynczego badania a zatwierdzonym oświadczeniem zdrowotnym dotyczącym żywności lub suplementu diety. Poniżej omawiamy najczęściej badane obszary.

Bariera jelitowa

Wyobraź sobie błonę śluzową jelita jako bardzo precyzyjnie kontrolowaną barierę. Jej zadaniem jest umożliwianie wchłaniania odpowiednich składników, a jednocześnie ograniczanie przenikania niepożądanych substancji ze światła przewodu pokarmowego.

Integralność tej bariery zależy m.in. od komórek nabłonka, połączeń ścisłych pomiędzy nimi, warstwy śluzu oraz interakcji z mikrobiotą i układem immunologicznym. Badania eksperymentalne nad wybranymi preparatami postbiotycznymi analizują ich możliwe oddziaływanie na mechanizmy związane z barierą jelitową. Zakres i znaczenie tych efektów powinny być jednak oceniane dla konkretnego preparatu.

Procesy zapalne i odpowiedź immunologiczna

Stan zapalny jest fizjologiczną częścią odpowiedzi obronnej organizmu. Problem pojawia się wtedy, gdy regulacja procesów immunologicznych zostaje zaburzona. Mikroorganizmy jelitowe i ich składniki pozostają w ciągłej interakcji z układem immunologicznym, dlatego zależności pomiędzy mikrobiotą a procesami zapalnymi należą do ważnych obszarów współczesnych badań.

W badaniach laboratoryjnych i klinicznych nad określonymi postbiotykami analizowano ich wpływ na wybrane mediatory oraz mechanizmy regulujące odpowiedź immunologiczną. Przegląd części tych badań przedstawia również UCLA Health. Wyniki dotyczą konkretnych preparatów i nie powinny być interpretowane jako ogólne oświadczenie zdrowotne odnoszące się do wszystkich postbiotyków.

Komfort trawienny, nastrój i oś jelito–mózg

Zależność pomiędzy przewodem pokarmowym a układem nerwowym nie jest jedynie metaforą. Oś jelito–mózg to rzeczywista, dwukierunkowa sieć komunikacyjna obejmująca m.in. układ nerwowy, układ immunologiczny, hormony oraz metabolity wytwarzane przez mikrobiotę.

Badania wskazują, że stan przewodu pokarmowego i mikrobioty może być powiązany z procesami zachodzącymi w układzie nerwowym. Nie oznacza to jednak, że suplement postbiotyczny można przedstawiać jako środek poprawiający nastrój, koncentrację lub funkcje poznawcze bez odpowiedniego, zatwierdzonego oświadczenia zdrowotnego.

W formule POSTBIOTYK SuperBiotics™ PRIME NEXT GENERATION znajdują się również foliany. Foliany pomagają w utrzymaniu prawidłowych funkcji psychologicznych oraz przyczyniają się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia. Są to zatwierdzone oświadczenia zdrowotne i nie należy ich utożsamiać z twierdzeniem, że postbiotyki leczą zaburzenia nastroju lub poprawiają funkcje poznawcze.

Główne rodzaje składników spotykanych w preparatach postbiotycznych

Kiedy mówimy o postbiotykach, nie mamy na myśli jednej konkretnej substancji. Definicja obejmuje preparaty zawierające nieożywione mikroorganizmy i/lub ich składniki, których korzyść zdrowotna została wykazana. Skład takiego preparatu może być bardzo złożony i zależy od szczepu mikroorganizmu, warunków jego hodowli oraz zastosowanej technologii inaktywacji.

W przeciwieństwie do probiotyków mikroorganizmy w postbiotyku nie muszą przeżyć transportu, przechowywania ani przejścia przez przewód pokarmowy. To jedna z podstawowych różnic technologicznych pomiędzy tymi kategoriami. Warto jednak pamiętać, że termin „postbiotyk” nie jest nazwą dowolnego metabolitu powstałego podczas fermentacji — zgodnie z definicją naukową kluczowa jest obecność nieożywionych mikroorganizmów i/lub ich składników.

Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA)

Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe są jednymi z najważniejszych metabolitów wytwarzanych przez mikrobiotę jelitową. Należą do nich m.in. octan, propionian i maślan. Maślan jest wykorzystywany przez komórki nabłonka jelita grubego jako źródło energii i uczestniczy w procesach związanych z funkcjonowaniem bariery jelitowej.

SCFA są często omawiane w literaturze dotyczącej mikrobioty, fermentacji oraz mechanizmów przypisywanych preparatom postbiotycznym. Należy jednak zachować precyzję: same SCFA są metabolitami mikrobioty, a nie postbiotykami w rozumieniu definicji ISAPP. Mogą natomiast występować w złożonym preparacie postbiotycznym jako część jego macierzy.

Peptydy i białka powstające podczas metabolizmu mikroorganizmów

Kolejną grupę związków analizowanych w kontekście preparatów mikrobiologicznych stanowią różnego rodzaju peptydy i białka powstające podczas wzrostu mikroorganizmów. Ich profil zależy od konkretnego szczepu, warunków hodowli i zastosowanego podłoża.

Niektóre z tych substancji wykazują aktywność biologiczną w badaniach laboratoryjnych, m.in. w modelach dotyczących stresu oksydacyjnego, interakcji z innymi mikroorganizmami lub odpowiedzi komórkowej. Wyniki takich badań pomagają wyjaśniać potencjalne mechanizmy, ale nie są równoznaczne z potwierdzonym efektem klinicznym u człowieka.

Składniki ściany komórkowej i inne elementy komórek mikroorganizmów

Do najważniejszych elementów preparatów postbiotycznych mogą należeć fragmenty nieożywionych komórek mikroorganizmów, w tym składniki ich ścian komórkowych i błon. Mogą być one rozpoznawane przez receptory obecne w komórkach gospodarza i uczestniczyć w komunikacji pomiędzy mikroorganizmami a układem immunologicznym.

W zależności od gatunku i szczepu mogą to być różne struktury biologiczne. Badania nad nimi pomagają wyjaśniać, dlaczego inaktywowany mikroorganizm może zachowywać aktywność biologiczną mimo utraty zdolności do wzrostu i namnażania się.

Które produkty spożywcze mogą dostarczać związków powstających podczas fermentacji?

Odpowiednio dobrany suplement może dostarczać standaryzowaną ilość konkretnych składników, ale dieta również ma znaczenie dla środowiska jelitowego. Warto jednak rozróżnić żywność fermentowaną od postbiotyku. Nie każdy produkt fermentowany spełnia definicję postbiotyku, a obecność metabolitów fermentacji sama w sobie nie wystarcza, aby określić produkt mianem postbiotyku.

Żywność może jednak dostarczać mikroorganizmów, ich nieożywionych składników i metabolitów albo substratów wykorzystywanych przez mikrobiotę jelitową. Zróżnicowany sposób żywienia pozostaje jednym z podstawowych elementów wspierających prawidłowe funkcjonowanie organizmu.

Fermentowana żywność i związki powstające w procesie fermentacji

W trakcie fermentacji mikroorganizmy przekształcają składniki żywności i wytwarzają liczne związki metaboliczne. Część mikroorganizmów może pozostać żywa w gotowym produkcie, część może zostać inaktywowana, a profil metabolitów zależy od rodzaju żywności i przebiegu procesu technologicznego.

Przykładami fermentowanych produktów są kimchi, kiszona kapusta, miso, kefir i niektóre jogurty. Produkty te mogą być elementem zróżnicowanej diety. Nie należy jednak automatycznie określać ich jako „postbiotyków”, ponieważ takie określenie wymaga spełnienia konkretnych kryteriów naukowych.

Badania nad żywnością fermentowaną i związkami powstającymi podczas fermentacji są nadal rozwijane. Więcej informacji o aktualnych badaniach dotyczących postbiotyków przedstawia UCLA Health.

Błonnik i produkty roślinne

Innym sposobem oddziaływania na środowisko jelitowe jest dostarczanie substratów wykorzystywanych przez mikroorganizmy już obecne w przewodzie pokarmowym. Wiele bakterii jelitowych metabolizuje określone rodzaje błonnika pokarmowego pochodzącego z produktów roślinnych.

Warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste, nasiona i rośliny strączkowe mogą być źródłem różnych frakcji błonnika. W wyniku fermentacji części z nich przez mikrobiotę powstają m.in. krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe.

Produkty bogate w błonnik pokarmowy nie zawierają automatycznie postbiotyków. Dostarczają jednak substratów, które mogą być wykorzystywane przez mikrobiotę jelitową w procesach metabolicznych. Jest to istotne rozróżnienie pomiędzy prebiotykami, produktami fermentowanymi, metabolitami mikrobioty i postbiotykami.

Jak włączyć fermentowaną żywność i błonnik do diety?

Wprowadzanie takich produktów nie musi być skomplikowane. Możesz zacząć od niewielkich, regularnych zmian: porcji kiszonej kapusty do posiłku, niewielkiej ilości kimchi, wykorzystania pasty miso do przygotowania zupy albo kefiru jako elementu śniadania. W przypadku błonnika dobrym kierunkiem jest zwiększanie różnorodności warzyw, owoców, produktów pełnoziarnistych i roślin strączkowych.

Nie każdy toleruje jednak fermentowaną żywność w ten sam sposób, a ilość poszczególnych mikroorganizmów i metabolitów w żywności może znacząco różnić się pomiędzy produktami i partiami. Standaryzowany preparat pozwala natomiast dokładnie określić skład i dawkę zawartych w nim substancji. Przykładem takiego podejścia jest PRIME NEXT GENERATION, gdzie formuła suplementu POSTBIOTYK SuperBiotics™ łączy składniki postbiotyczne z witaminą D i folianami.

Jak podejść do postbiotyków w kontekście odporności?

Zainteresowanie zależnością pomiędzy jelitami a układem odpornościowym jest uzasadnione biologicznie, ponieważ przewód pokarmowy stanowi rozbudowany obszar interakcji pomiędzy mikrobiotą, barierą nabłonkową i układem immunologicznym. Nie oznacza to jednak, że dowolny postbiotyk może być reklamowany jako produkt „wzmacniający odporność”.

W przypadku suplementów diety komunikacja musi opierać się na zatwierdzonych oświadczeniach zdrowotnych dotyczących określonych składników. Dlatego w formule zawierającej witaminę D i foliany właśnie te składniki stanowią podstawę zgodnej z prawem komunikacji dotyczącej funkcjonowania układu odpornościowego.

Codzienna dieta a prawidłowe funkcjonowanie odporności

Układ odpornościowy wymaga odpowiedniego odżywienia i dostępności wielu składników odżywczych. Nie istnieje pojedynczy produkt spożywczy ani suplement, który zastąpi prawidłowo zbilansowaną dietę, sen, aktywność fizyczną i inne elementy stylu życia.

Fermentowana żywność może być częścią urozmaiconego sposobu żywienia, a badania nad mikrobiotą i postbiotykami dostarczają coraz większej ilości danych dotyczących komunikacji pomiędzy przewodem pokarmowym a układem immunologicznym. Przegląd części tych zależności można znaleźć w materiałach UCLA Health.

W przypadku suplementów zawierających odpowiednie ilości składników odżywczych można natomiast korzystać z zatwierdzonych oświadczeń: witamina D pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego, a foliany pomagają w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego.

Różnorodność diety i źródeł składników odżywczych

Produkty fermentowane różnią się składem mikrobiologicznym i profilem powstających metabolitów. Kimchi, miso, kiszona kapusta, kefir czy jogurt są wytwarzane przy wykorzystaniu innych mikroorganizmów oraz procesów technologicznych, dlatego nie są produktami równoważnymi.

Podobnie różne produkty roślinne dostarczają odmiennych frakcji błonnika i innych składników odżywczych. Z tego powodu różnorodność diety jest bardziej racjonalnym podejściem niż koncentrowanie się na jednym produkcie uznawanym za „najlepszy dla jelit”.

Jak wybrać dobrej jakości suplement postbiotyczny?

Żywność stanowi podstawę sposobu żywienia, jednak jej skład biologiczny może naturalnie różnić się pomiędzy partiami. W przypadku suplementu istotną zaletą może być możliwość standaryzacji ilości poszczególnych składników.

Wybierając preparat postbiotyczny, warto zwrócić uwagę na to, czy producent jasno identyfikuje zastosowane mikroorganizmy, podaje ich szczepy, opisuje charakter preparatu i określa ilości poszczególnych składników. Szczególne znaczenie ma dokumentacja dotycząca konkretnych szczepów i technologii, ponieważ wyników badań dotyczących jednego postbiotyku nie można automatycznie przenosić na wszystkie preparaty dostępne na rynku.

Formuła taka jak POSTBIOTYK SuperBiotics™ PRIME NEXT GENERATION łączy składniki postbiotyczne z witaminą D i folianami. W kontekście zatwierdzonych oświadczeń zdrowotnych witamina D i foliany pomagają w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego, natomiast foliany pomagają w utrzymaniu prawidłowych funkcji psychologicznych oraz przyczyniają się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia.

Dlaczego postbiotyki są innym podejściem niż preparaty zawierające żywe kultury bakterii?

Nie każdy organizm reaguje identycznie na suplementy zawierające żywe mikroorganizmy. Postbiotyki różnią się od nich fundamentalnie: mikroorganizmy zostały w nich celowo inaktywowane i nie są zdolne do wzrostu ani namnażania się.

Oznacza to, że ich właściwości nie zależą od zachowania żywotności mikroorganizmów podczas produkcji, transportu, przechowywania i przejścia przez przewód pokarmowy. Z technologicznego punktu widzenia pozwala to na bardziej przewidywalne podejście do standaryzacji niektórych preparatów.

Na czym polega przewaga technologiczna postbiotyków?

Postbiotyki można postrzegać jako kontrolowanie przygotowane preparaty nieożywionych mikroorganizmów i/lub ich elementów. W przeciwieństwie do probiotyków nie muszą one zachować żywotności do końca terminu przydatności produktu.

Brak wymogu utrzymywania żywych komórek może zwiększać stabilność określonych preparatów i ułatwiać ich zastosowanie technologiczne. Nie oznacza to jednak automatycznie, że każdy postbiotyk jest skuteczniejszy lub „lepszy” od probiotyku. Są to różne kategorie produktów, a ich właściwości powinny być oceniane na podstawie danych dotyczących konkretnego szczepu i preparatu.

Czy postbiotyki mogą być odpowiednie dla osób z wrażliwym układem pokarmowym?

Jeżeli przewód pokarmowy jest szczególnie wrażliwy, naturalne jest zainteresowanie produktami o możliwie przewidywalnym składzie. W postbiotykach mikroorganizmy są nieożywione, dlatego nie kolonizują przewodu pokarmowego i nie namnażają się w nim.

Ta cecha jest jednym z powodów, dla których preparaty postbiotyczne są badane jako alternatywa w określonych zastosowaniach. Literatura naukowa opisuje ich potencjalne zalety związane ze stabilnością i bezpieczeństwem, co przedstawiono m.in. w przeglądzie dotyczącym postbiotyków. Nie oznacza to jednak, że każda osoba z dolegliwościami ze strony przewodu pokarmowego powinna samodzielnie traktować postbiotyk jako metodę leczenia.

Brak namnażania się mikroorganizmów — co to oznacza w praktyce?

W przypadku postbiotyków nie wprowadza się do organizmu żywych mikroorganizmów zdolnych do wzrostu. Z tego powodu nie występuje możliwość ich namnażania się w przewodzie pokarmowym.

Warto jednocześnie uważać na popularne internetowe określenie „die-off”. Pogorszenie samopoczucia po rozpoczęciu stosowania suplementu nie powinno być automatycznie przedstawiane jako dowód, że produkt „działa” albo że organizm „oczyszcza się”. Takie uproszczenie nie jest wystarczająco precyzyjne z medycznego punktu widzenia.

Postbiotyki różnią się więc od żywych kultur przede wszystkim mechanizmem biologicznym i właściwościami technologicznymi. To właśnie te cechy, a nie obietnica natychmiastowej ulgi, stanowią racjonalną podstawę do ich dalszych badań.

Czy postbiotyki są dla Ciebie?

Jeżeli interesujesz się mikrobiotą, osią jelito–mózg albo szukasz alternatywy dla preparatów opartych wyłącznie na żywych kulturach bakterii, postbiotyki są kategorią wartą poznania. Ważne jest jednak, aby oddzielić dane naukowe dotyczące konkretnych preparatów od marketingowych obietnic przypisywanych całej kategorii produktów.

Poniższe sytuacje mogą wyjaśnić, dlaczego postbiotyki wzbudzają zainteresowanie osób analizujących zależność pomiędzy przewodem pokarmowym, mikrobiotą i ogólnym funkcjonowaniem organizmu.

Jeśli interesuje Cię związek pomiędzy jelitami a „mgłą mózgową”

Określenie „mgła mózgowa” jest potocznym terminem używanym do opisu subiektywnego poczucia trudności z koncentracją, spowolnienia myślenia lub zmęczenia poznawczego. Nie jest ono samodzielnym rozpoznaniem medycznym i może mieć wiele różnych przyczyn.

Jednocześnie badania nad osią jelito–mózg wskazują, że układ pokarmowy, mikrobiota, układ immunologiczny i układ nerwowy pozostają ze sobą w dwukierunkowej komunikacji. Postbiotyki są jednym z badanych elementów tej sieci, ale obecne dane nie uzasadniają ogólnego twierdzenia, że suplement postbiotyczny usuwa „brain fog” lub poprawia koncentrację.

W przypadku folianów można natomiast posługiwać się zatwierdzonym oświadczeniem, zgodnie z którym foliany pomagają w utrzymaniu prawidłowych funkcji psychologicznych oraz przyczyniają się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia.

Jeśli chcesz lepiej zrozumieć oś jelito–mózg

Oś jelito–mózg jest dwukierunkowym systemem komunikacji pomiędzy przewodem pokarmowym i ośrodkowym układem nerwowym. Komunikacja odbywa się za pośrednictwem wielu mechanizmów, w tym układu autonomicznego, nerwu błędnego, mediatorów immunologicznych, hormonów i metabolitów mikrobioty.

Badania nad mikrobiotą wskazują, że środowisko jelitowe może być związane z procesami zachodzącymi poza przewodem pokarmowym. Jest to jednak znacznie bardziej złożone niż popularne hasło „zdrowe jelita oznaczają lepszy nastrój”.

Postbiotyki są obecnie analizowane jako jeden z możliwych sposobów modulowania określonych interakcji pomiędzy mikroorganizmami i gospodarzem. Nadal konieczne są badania nad konkretnymi szczepami, preparatami, dawkami i populacjami.

Jeśli preparaty z żywymi kulturami nie odpowiadały Twoim potrzebom

Niektóre osoby poszukują rozwiązań innych niż suplementy zawierające żywe mikroorganizmy. Postbiotyki różnią się od probiotyków właśnie tym, że mikroorganizmy w preparacie zostały inaktywowane.

Dzięki temu nie namnażają się w przewodzie pokarmowym, a ich stabilność nie zależy od utrzymania żywotności. W literaturze naukowej określone preparaty postbiotyczne są opisywane jako potencjalnie stabilne i interesujące pod względem profilu bezpieczeństwa. Każdy produkt powinien być jednak oceniany indywidualnie, a utrzymujące się lub nasilające dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego wymagają konsultacji z lekarzem.

Najczęściej zadawane pytania

Czym postbiotyki różnią się od innych preparatów wspierających mikrobiotę? Najważniejsza różnica dotyczy żywotności mikroorganizmów. Probiotyki z definicji zawierają żywe mikroorganizmy, które podane w odpowiedniej ilości przynoszą korzyść zdrowotną gospodarzowi. Postbiotyk jest natomiast preparatem nieożywionych mikroorganizmów i/lub ich składników, który przynosi korzyść zdrowotną. Prebiotyki są jeszcze inną kategorią — są substratami selektywnie wykorzystywanymi przez mikroorganizmy gospodarza i przynoszącymi korzyść zdrowotną.

Mam wrażliwy układ pokarmowy i preparaty z żywymi kulturami mi nie odpowiadały. Dlaczego postbiotyki miałyby się różnić? Postbiotyki nie zawierają żywych mikroorganizmów zdolnych do namnażania się. Z technologicznego i biologicznego punktu widzenia jest to zasadnicza różnica. Nie oznacza to jednak gwarancji, że każdy preparat będzie dobrze tolerowany przez każdą osobę. Reakcja zależy od składu produktu, dawki i indywidualnej sytuacji zdrowotnej.

Po jakim czasie można zauważyć efekty, np. mniejsze wzdęcia lub większy komfort trawienny? Nie można wskazać jednego uniwersalnego czasu działania postbiotyków. Wyniki zależą od konkretnego preparatu, zastosowanego szczepu, dawki, badanego efektu i populacji. Twierdzenie, że postbiotyk powinien zmniejszyć wzdęcia w ciągu określonej liczby dni lub tygodni, wymagałoby odpowiednich danych klinicznych dotyczących właśnie takiego produktu i takiego punktu końcowego. Jeżeli wzdęcia są nasilone, utrzymują się długo lub towarzyszą im inne niepokojące objawy, warto skonsultować się z lekarzem.

Czy wystarczy jeść więcej produktów fermentowanych, aby dostarczyć sobie postbiotyków? Produkty fermentowane mogą dostarczać mikroorganizmów, ich fragmentów oraz licznych metabolitów powstających podczas fermentacji, ale nie każdy produkt fermentowany jest postbiotykiem w rozumieniu naukowej definicji. Ilość i rodzaj poszczególnych składników mogą również znacząco różnić się w zależności od produktu, procesu technologicznego i partii. Standaryzowany suplement pozwala dokładniej określić skład oraz ilość zastosowanych składników.

Czym jest oś jelito–mózg i czy postbiotyki mogą wpływać na nastrój oraz koncentrację? Oś jelito–mózg jest dwukierunkową siecią komunikacji pomiędzy przewodem pokarmowym a układem nerwowym. Uczestniczą w niej m.in. układ nerwowy, układ immunologiczny, hormony i metabolity mikrobioty. Badania nad postbiotykami analizują różne elementy tej komunikacji, ale nie można na tej podstawie ogólnie deklarować, że postbiotyk poprawia nastrój lub koncentrację. W przypadku formuł zawierających foliany można natomiast stosować zatwierdzone oświadczenie, że foliany pomagają w utrzymaniu prawidłowych funkcji psychologicznych oraz przyczyniają się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia.