Postbiotyki i oś jelita–mózg – koncentracja, mgła mózgowa i nastrój

Jeśli kiedykolwiek po rozpoczęciu stosowania nowego suplementu na jelita czułeś się gorzej, nie jesteś wyjątkiem. U części osób z wrażliwym przewodem pokarmowym wprowadzenie niektórych preparatów zawierających żywe mikroorganizmy może wiązać się z przejściowymi wzdęciami lub dyskomfortem, chociaż reakcja ta nie występuje u każdego i zależy między innymi od konkretnego szczepu, formulacji oraz indywidualnej tolerancji. To frustrujące, gdy inwestujesz w swoje zdrowie, a masz wrażenie, że zrobiłeś krok wstecz. W tym kontekście postbiotyki reprezentują inną technologię suplementacyjną. Nie wymagają obecności żywych mikroorganizmów, ponieważ zgodnie z definicją naukową są preparatami nieożywionych mikroorganizmów i/lub ich składników, które przynoszą korzyść zdrowotną gospodarzowi. W tym artykule wyjaśniamy, co nauka mówi o postbiotykach i osi jelita–mózg, w jaki sposób mikrobiota komunikuje się z układem nerwowym oraz gdzie kończą się dane naukowe, a zaczynają zbyt daleko idące obietnice dotyczące koncentracji, nastroju czy tzw. mgły mózgowej.

Najważniejsze wnioski

• Mgła mózgowa i zmiany nastroju nie muszą zaczynać się w jelitach: przewód pokarmowy, mikrobiota i mózg komunikują się poprzez oś jelita–mózg, dlatego stan przewodu pokarmowego może być jednym z wielu czynników związanych z samopoczuciem i funkcjami poznawczymi. Trudności z koncentracją, drażliwość czy zmęczenie są jednak objawami niespecyficznymi i mogą mieć wiele innych przyczyn.
• Postbiotyki reprezentują bardziej bezpośrednio zdefiniowaną technologię niż preparaty wymagające żywych kultur: zgodnie z konsensusem ISAPP są preparatami nieożywionych mikroorganizmów i/lub ich składników, dla których wykazano korzyść zdrowotną. Ich działanie i tolerancję należy jednak oceniać w odniesieniu do konkretnego preparatu – postbiotyk nie jest automatycznie środkiem na wzdęcia, stan zapalny, mgłę mózgową czy zaburzenia nastroju.
• Standaryzowany suplement może ułatwiać kontrolowanie codziennej porcji: zdrowy sposób żywienia pozostaje podstawą, natomiast odpowiednio scharakteryzowany suplement postbiotyczny może dostarczać zdefiniowaną porcję konkretnego preparatu. Nie oznacza to jednak, że zadziała szybciej lub skuteczniej niż dieta ani że zapewni przewidywalny efekt u każdej osoby.

Czym są postbiotyki i dlaczego różnią się od innych produktów?

Prawdopodobnie słyszałeś już o wspieraniu mikrobioty za pomocą żywych bakterii. Postbiotyki reprezentują inne podejście, ponieważ ich definicja nie wymaga obecności żywych mikroorganizmów.

Popularne wyjaśnienie porównuje bakterie do „pracowników fabryki”, a postbiotyki do gotowych produktów ich pracy. Jest ono pomocne, ale naukowo niepełne. Zgodnie z konsensusem International Scientific Association for Probiotics and Prebiotics (ISAPP) postbiotyk jest preparatem nieożywionych mikroorganizmów i/lub ich składników, który przynosi korzyść zdrowotną gospodarzowi.

Preparat postbiotyczny może zawierać nieożywione komórki mikroorganizmów, ich fragmenty oraz – zależnie od sposobu wytwarzania – związki powstałe podczas fermentacji. Same oczyszczone metabolity, takie jak pojedynczy krótkołańcuchowy kwas tłuszczowy, nie są jednak automatycznie postbiotykiem w rozumieniu definicji ISAPP.

Ta różnica technologiczna może mieć znaczenie dla stabilności produktu i sposobu jego przechowywania. Nie jest natomiast podstawą do automatycznego przypisywania postbiotykom działania polegającego na zmniejszaniu podrażnienia, poprawie koncentracji lub synchronizowaniu funkcjonowania jelit i mózgu.

Nauka w prostym ujęciu

Postbiotyki nie są po prostu „pozostałościami” po tym, jak bakterie jelitowe strawią prebiotyki. Są celowo przygotowanymi preparatami obejmującymi nieożywione mikroorganizmy i/lub ich składniki, dla których określona korzyść zdrowotna musi zostać wykazana.

W badaniach nad interakcjami mikrobioty z organizmem analizuje się liczne związki powstające w wyniku aktywności mikroorganizmów, w tym krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, peptydy, enzymy i inne metabolity. Część z nich uczestniczy w procesach związanych z barierą jelitową, metabolizmem oraz sygnalizacją immunologiczną i nerwową.

Badania dotyczące osi mikrobiota–jelita–mózg analizują również potencjalny wpływ takich mechanizmów na funkcjonowanie układu nerwowego. Przykładem jest przegląd dotyczący prebiotyków, probiotyków i postbiotyków oraz szlaków komórkowych i molekularnych w komórkach glejowych. Należy jednak podkreślić, że publikacja ta koncentruje się przede wszystkim na mechanizmach neurozapalnych w chorobie Alzheimera i w dużej mierze na danych eksperymentalnych. Nie dowodzi, że dowolny suplement postbiotyczny usuwa mgłę mózgową lub poprawia funkcje poznawcze u zdrowych osób.

Dlaczego stabilność ma znaczenie?

Jedną z praktycznych właściwości postbiotyków jest to, że ich definicja nie opiera się na zachowaniu żywotności mikroorganizmów. Dzięki temu mogą być technologicznie bardziej odporne na czynniki, które mają znaczenie dla produktów zawierających żywe kultury.

Nie oznacza to jednak, że każdy postbiotyk automatycznie nie wymaga chłodzenia. Wymagania dotyczące przechowywania zależą od konkretnej formulacji, opakowania i instrukcji producenta. Badania dotyczące interakcji diety, mikrobiomu i metabolitów pokazują również, jak złożone są biologiczne konsekwencje działania produktów mikrobiologicznych i ich metabolitów.

Brak żywych kultur oznacza natomiast, że nie trzeba oceniać skuteczności produktu na podstawie tego, czy mikroorganizmy zachowały żywotność do momentu spożycia. Nie należy również traktować tzw. „die-off” jako obowiązkowego lub powszechnie potwierdzonego etapu rozpoczynania probiotyków. W przypadku osoby z wrażliwym przewodem pokarmowym postbiotyk może być interesującą alternatywą technologiczną, ale tolerancja każdego suplementu pozostaje indywidualna.

Najczęstsze mity dotyczące postbiotyków

Wraz ze wzrostem zainteresowania postbiotykami pojawia się coraz więcej uproszczeń. Jednym z nich jest stwierdzenie, że postbiotyki to po prostu „martwe bakterie”, które nie mogą mieć znaczenia biologicznego. W rzeczywistości postbiotyki są przygotowywane w kontrolowany sposób, a ich potencjalne właściwości mogą wynikać między innymi ze struktur komórkowych, fragmentów mikroorganizmów i substancji obecnych w danym preparacie.

Drugim uproszczeniem jest twierdzenie, że zdrowa dieta „produkuje postbiotyki” w jelicie w dokładnie takim samym znaczeniu, w jakim termin ten stosuje się wobec suplementu. Dieta bogata w błonnik rzeczywiście dostarcza substratów wykorzystywanych przez mikrobiotę, co może prowadzić do wytwarzania różnych metabolitów. Materiał dotyczący suplementów postbiotycznych i diety opisuje tę zależność szerzej.

Nie można jednak zakładać, że jeśli mikrobiota jest „zaburzona”, organizm automatycznie produkuje za mało postbiotyków ani że suplement przywróci równowagę szybciej niż dieta. Suplement może natomiast zapewnić określoną, standaryzowaną porcję konkretnego preparatu, co ułatwia kontrolowanie jego stosowania.

Jak jelita i mózg naprawdę komunikują się ze sobą?

Czy zdarzyło Ci się odczuwać „motyle w brzuchu” przed ważnym wystąpieniem albo zauważyć, że stres wpływa na trawienie? To przykłady działania dwukierunkowej komunikacji pomiędzy przewodem pokarmowym a układem nerwowym.

Oś jelita–mózg jest złożoną siecią obejmującą układ nerwowy, układ hormonalny, układ odpornościowy, metabolizm tryptofanu, mikrobiotę oraz związki powstające w wyniku jej aktywności. Mózg może wpływać na motorykę i wydzielanie w przewodzie pokarmowym, natomiast sygnały powstające w jelicie mogą docierać do układu nerwowego różnymi drogami.

Nie jest to jednak pojedyncza „linia komunikacyjna”, której prawidłowe działanie automatycznie oznacza spokój i jasność umysłu, a zakłócenie – mgłę mózgową lub drażliwość. Zależności są znacznie bardziej złożone.

Nerw błędny – ważna droga komunikacji

Jednym z najważniejszych elementów komunikacji pomiędzy mózgiem i narządami jamy brzusznej jest nerw błędny. Stanowi główny nerw przywspółczulnej części autonomicznego układu nerwowego i bierze udział w przekazywaniu sygnałów w obu kierunkach.

Można go obrazowo porównać do szybkiego kanału informacyjnego pomiędzy mózgiem a przewodem pokarmowym. Stres i aktywacja osi podwzgórze–przysadka–nadnercza mogą zmieniać funkcjonowanie przewodu pokarmowego, w tym motorykę i odczuwanie bodźców trzewnych.

Z drugiej strony sygnały pochodzące z jelita mogą być przekazywane poprzez włókna aferentne nerwu błędnego oraz enteralny układ nerwowy. Nie oznacza to jednak, że „podrażnione jelita” bezpośrednio wysyłają do mózgu sygnał powodujący lęk ani że „spokojne jelita” automatycznie wywołują spokój psychiczny. Nerw błędny jest jednym z wielu elementów całej osi jelita–mózg.

Czy jelita produkują „hormony szczęścia”?

Może być zaskakujące, że znaczna większość serotoniny organizmu powstaje w przewodzie pokarmowym, przede wszystkim w komórkach enterochromafinowych. Serotonina ta pełni ważne funkcje lokalne, między innymi związane z motoryką i sygnalizacją jelitową.

Nie należy jednak interpretować tego faktu jako dowodu, że serotonina powstająca w jelicie trafia następnie bezpośrednio do mózgu i poprawia nastrój. Obwodowa serotonina i serotonina w ośrodkowym układzie nerwowym funkcjonują w dużej mierze jako oddzielne pule, ponieważ serotonina nie przekracza swobodnie bariery krew–mózg.

Mikrobiota może natomiast wpływać na metabolizm tryptofanu, sygnalizację immunologiczną i powstawanie różnych związków neuroaktywnych. Niektóre mikroorganizmy mogą wytwarzać GABA, dopaminę lub inne cząsteczki, ale znaczenie tych procesów dla ludzkiego nastroju nadal jest przedmiotem badań.

Publikacje dotyczące mikrobioty, neuroaktywnych metabolitów i zdrowia psychicznego opisują potencjalne mechanizmy tej komunikacji. Wyników takich badań nie można jednak przenosić bezpośrednio na działanie każdego postbiotyku.

Czy jelita są rzeczywistą przyczyną mgły mózgowej?

Mgła mózgowa to potoczne określenie problemów takich jak spowolnienie myślenia, trudność z koncentracją, problemy z pamięcią roboczą lub zmęczenie psychiczne. Nie jest ona pojedynczą chorobą ani objawem charakterystycznym wyłącznie dla zaburzeń przewodu pokarmowego.

Przyczyn może być wiele: niewystarczająca ilość snu, stres, infekcje, niedokrwistość, zaburzenia hormonalne, niektóre leki, choroby przewlekłe, niedobory żywieniowe i inne stany medyczne.

Badania nad osią jelita–mózg wskazują, że sygnalizacja immunologiczna i procesy zapalne mogą wpływać na układ nerwowy. W stanach chorobowych analizuje się również rolę neurozapalenia. Nie oznacza to jednak, że typowa mgła mózgowa u danej osoby jest wynikiem „podrażnienia jelita”.

Przegląd opublikowany w Frontiers in Neuroscience omawia mechanizmy związane z mikrobiotą, komórkami glejowymi i neurozapaleniem przede wszystkim w kontekście choroby Alzheimera. Jest to interesujący kierunek badań, ale nie kliniczny dowód na stosowanie postbiotyku w leczeniu mgły mózgowej.

Co dzieje się, gdy komunikacja jelita–mózg jest zaburzona?

Czasami zdarzają się dni, w których trudniej się skoncentrować, łatwiej o rozdrażnienie i pojawia się poczucie obniżonego samopoczucia. Najczęściej takich objawów nie da się przypisać jednemu czynnikowi.

Sen, stres, aktywność fizyczna, dieta, nawodnienie, stan zdrowia i wiele innych elementów może wpływać zarówno na przewód pokarmowy, jak i na funkcjonowanie psychiczne. Mikrobiota jest jednym z elementów tego układu.

Badania pokazują związki pomiędzy składem i funkcjami mikrobioty a różnymi aspektami funkcjonowania mózgu, ale korelacja nie oznacza, że „zaburzona mikrobiota” jest bezpośrednią przyczyną mgły mózgowej lub zmian nastroju u konkretnej osoby.

Sygnały, które mogą współwystępować z problemami ze strony jelit

Jeśli trudno Ci utrzymać koncentrację albo kilka razy czytasz to samo zdanie, może to mieć wiele przyczyn. Badania nad osią mikrobiota–jelita–mózg analizują między innymi związki między mikrobiotą a procesami dotyczącymi stresu, funkcji poznawczych i zdrowia psychicznego.

Publikacje poświęcone modulacji funkcji psychicznych przez mikrobiotę przedstawiają różne możliwe mechanizmy, jednak wiele z nich ma charakter eksperymentalny lub obserwacyjny.

Dlatego brak koncentracji nie powinien być automatycznie interpretowany jako dowód „zaburzonej osi jelita–mózg”. Jeśli problemy z pamięcią, uwagą lub zmęczeniem psychicznym utrzymują się, warto rozważyć również inne możliwe przyczyny.

Jak sygnalizacja zapalna może wiązać się z funkcjami poznawczymi?

Badania pokazują, że przewlekłe procesy zapalne i sygnalizacja immunologiczna mogą wpływać na ośrodkowy układ nerwowy. Bariera jelitowa, komórki odpornościowe i metabolity mikrobioty są elementami badanymi w tym kontekście.

Nie należy jednak sprowadzać tego mechanizmu do prostego modelu: „podrażnienie jelita → stan zapalny → mgła mózgowa”. U zdrowych osób utrzymanie bariery jelitowej jest dynamicznym procesem fizjologicznym, a wzrost przepuszczalności jelit może mieć różne znaczenie zależnie od sytuacji klinicznej.

Badania dotyczące zdrowia neuronów, gleju i neurozapalenia dostarczają interesujących hipotez dotyczących roli mikrobioty. Nie oznacza to jednak, że suplement postbiotyczny może być reklamowany jako środek poprawiający funkcje poznawcze.

Dlaczego problemy trawienne i gorszy nastrój mogą występować razem?

Problemy ze strony przewodu pokarmowego mogą pogarszać komfort życia, sen i codzienne funkcjonowanie, dlatego naturalne jest, że mogą współwystępować z gorszym samopoczuciem.

Dodatkowo oś jelita–mózg obejmuje neurotransmitery, hormony, układ odpornościowy i nerw błędny. Mikrobiota może wpływać na metabolizm prekursorów neurotransmiterów oraz produkować związki neuroaktywne.

Nie oznacza to jednak, że zaburzenia mikrobioty bezpośrednio „wyłączają produkcję serotoniny dla mózgu”. Serotonina wytwarzana w przewodzie pokarmowym pełni głównie funkcje obwodowe, natomiast serotonina w mózgu jest syntetyzowana w ośrodkowym układzie nerwowym.

Badania nad mikrobiotą i odpowiedzią na stres pokazują, że jest to ważny kierunek naukowy, ale zależności pozostają wieloczynnikowe.

Jak postbiotyki wpisują się w komunikację jelita–mózg?

Gdy przewód pokarmowy i mózg są analizowane jako jeden komunikujący się układ, postbiotyki stają się interesującym przedmiotem badań. Nie oznacza to jednak, że automatycznie „przywracają synchronizację” ani że usuwają mgłę mózgową, popołudniowy spadek energii czy nadmierną reaktywność emocjonalną.

Badania nad określonymi preparatami i składnikami mikrobiologicznymi obejmują między innymi barierę jelitową, sygnalizację immunologiczną oraz metabolity związane z osią jelita–mózg. Wyniki należy zawsze odnosić do konkretnego preparatu, modelu badawczego i populacji.

Wspieranie fizjologicznej bariery jelitowej – czego dotyczą badania?

Nabłonek jelitowy pełni funkcję selektywnej bariery pomiędzy światłem przewodu pokarmowego a organizmem. Jego zadaniem jest umożliwianie wchłaniania składników odżywczych przy jednoczesnym ograniczaniu przenikania potencjalnie szkodliwych czynników.

W badaniach eksperymentalnych oraz dotyczących wybranych preparatów mikrobiologicznych analizuje się wpływ na białka połączeń ścisłych, warstwę śluzową i inne mechanizmy bariery jelitowej.

Nie można jednak zakładać, że każda osoba ma tzw. „leaky gut” ani że każdy postbiotyk „uszczelnia jelita”. Takie działanie wymaga danych dotyczących konkretnego preparatu i nie stanowi automatycznej właściwości całej kategorii postbiotyków.

Procesy zapalne i postbiotyki – co naprawdę wiemy?

Zapalenie jest fizjologicznym elementem odpowiedzi immunologicznej, a jego znaczenie zależy od kontekstu. W badaniach nad mikrobiotą i postbiotykami analizuje się między innymi cytokiny, aktywację komórek odpornościowych oraz szlaki związane z metabolitami mikrobiologicznymi.

Niektóre wyniki sugerują, że konkretne preparaty mogą wpływać na wybrane markery odpowiedzi zapalnej. Publikacje dotyczące mikrobioty, sygnalizacji immunologicznej i układu nerwowego rozwijają ten kierunek badań.

Nie oznacza to jednak, że każdy postbiotyk „wycisza stan zapalny” ani że można przypisywać SUPER BIOTICS™ działanie przeciwzapalne bez danych klinicznych dotyczących konkretnego produktu i odpowiedniej podstawy prawnej.

Wspieranie sygnałów związanych ze spokojem – ostrożnie z GABA

Niektóre bakterie jelitowe mają zdolność wytwarzania GABA, czyli kwasu gamma-aminomasłowego – głównego neurotransmitera hamującego w ośrodkowym układzie nerwowym. Jest to interesujący element badań nad osią mikrobiota–jelita–mózg.

Nie oznacza to jednak, że GABA powstający w jelicie jest bezpośrednio dostarczany do mózgu w ilości powodującej uspokojenie. Mechanizmy mogą obejmować lokalną sygnalizację, nerw błędny, układ hormonalny i immunologiczny, a fizjologiczne znaczenie mikrobiologicznego GABA u człowieka nadal jest intensywnie badane.

Nie każdy postbiotyk zawiera GABA i nie można zakładać, że produkt postbiotyczny automatycznie moduluje ten neurotransmiter.

W przypadku SUPER BIOTICS™ bezpośrednia komunikacja dotycząca funkcjonowania psychicznego może opierać się na folianach obecnych w formule. Foliany pomagają w utrzymaniu prawidłowych funkcji psychologicznych oraz przyczyniają się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia. Witamina D pomaga natomiast w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego.

Czy postbiotyki naprawdę mogą usunąć mgłę mózgową?

Jeżeli masz wrażenie, że wykonanie codziennych zadań wymaga większego wysiłku niż wcześniej, trudno znaleźć odpowiednie słowa albo koncentracja szybko się wyczerpuje, naturalne jest poszukiwanie możliwej przyczyny.

Łatwo wtedy natrafić na sugestię, że rozwiązanie znajduje się w jelitach. Nauka o osi jelita–mózg pokazuje, że przewód pokarmowy, mikrobiota i układ nerwowy są ze sobą powiązane, ale obecnie nie ma podstaw do stwierdzenia, że postbiotyki jako cała kategoria suplementów usuwają mgłę mózgową.

Postbiotyki mogą dostarczać zdefiniowany preparat nieożywionych mikroorganizmów i/lub ich składników. Badania nad wybranymi preparatami i metabolitami dotyczą mechanizmów związanych z barierą jelitową, immunologią i osią mikrobiota–jelita–mózg. To interesujący kierunek badań, a nie gwarancja efektu poznawczego.

Związek pomiędzy procesami zapalnymi a sprawnością umysłową

Stan zapalny można obrazowo porównać do systemu alarmowego organizmu, ale w praktyce jest to bardzo złożona odpowiedź immunologiczna. Przewlekła sygnalizacja zapalna w niektórych chorobach może wpływać także na ośrodkowy układ nerwowy.

W badaniach analizuje się możliwość, że zmiany w mikrobiocie, integralności bariery jelitowej i sygnalizacji immunologicznej mogą uczestniczyć w takich procesach. Nie oznacza to jednak, że codzienna mgła mózgowa jest równoznaczna z „przewlekłym stanem zapalnym z jelit”.

Niektóre publikacje dotyczące metabolitów mikrobiologicznych i procesów zapalnych wskazują potencjalne mechanizmy wymagające dalszych badań.

Dlatego odpowiedzialne podejście polega na rozróżnieniu mechanistycznych danych naukowych od twierdzenia, że konkretny suplement postbiotyczny poprawia koncentrację lub usuwa mgłę mózgową.

Kluczowe związki badane w kontekście funkcji mózgu

Sprawność umysłowa zależy od prawidłowego funkcjonowania całego organizmu, w tym metabolizmu, układu nerwowego i odpowiedniego zaopatrzenia mózgu w energię.

Mikrobiota wytwarza liczne metabolity, między innymi krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe. Nie są one automatycznie postbiotykami, ale odgrywają ważną rolę w badaniach nad osią jelita–mózg.

Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, szczególnie maślan, są ważne dla komórek nabłonka jelita grubego i mogą wpływać na funkcjonowanie bariery jelitowej. Część SCFA może docierać do krążenia systemowego, a badania analizują ich wpływ na barierę krew–mózg, komórki glejowe i sygnalizację neuronalną.

Publikacja dotycząca mikrobioty i szlaków neurobiologicznych opisuje te mechanizmy przede wszystkim w kontekście neurodegeneracji. Nie można na tej podstawie obiecywać szybszego myślenia, dłuższej koncentracji czy poprawy pamięci po suplementacji postbiotykiem.

Ochrona komórek nerwowych i odporność mózgu – perspektywa badawcza

Stres, brak snu i choroby mogą wpływać na funkcjonowanie układu nerwowego. W badaniach nad mikrobiotą analizuje się związki o potencjalnych właściwościach neuroaktywnych i neuroprotekcyjnych.

Jednym z nich jest GABA – główny neurotransmiter hamujący w ośrodkowym układzie nerwowym. Niektóre bakterie należące między innymi do rodzajów Lactobacillus, Bifidobacterium i Bacteroides mogą mieć zdolność do jego wytwarzania.

Nie oznacza to jednak, że postbiotyk zawierający nieożywione bakterie automatycznie dostarcza GABA do mózgu lub chroni neurony. Relacja pomiędzy mikrobiologicznym GABA, barierą krew–mózg, nerwem błędnym i funkcjonowaniem człowieka nadal wymaga dalszych badań.

Dlatego dane neuroprotekcyjne należy przedstawiać jako kierunek nauki, a nie jako właściwość handlową każdego suplementu postbiotycznego.

Jaką rolę odgrywają jelita w regulacji nastroju?

Wiele osób zauważa, że dolegliwości trawienne i samopoczucie psychiczne mogą zmieniać się równolegle. Nie jest to zaskakujące, ponieważ układ nerwowy i przewód pokarmowy pozostają w stałej komunikacji.

Jelita bywają popularnie nazywane „drugim mózgiem” ze względu na rozbudowany enteralny układ nerwowy. Termin ten nie oznacza jednak, że przewód pokarmowy samodzielnie steruje emocjami.

Stan psychiczny wpływa na jelita, a sygnały pochodzące z jelit mogą wpływać na mózg. Relacja jest dwukierunkowa i obejmuje wiele mechanizmów.

Dlatego tworzenie stabilnych warunków dla zdrowego stylu życia – odpowiedniego snu, sposobu żywienia, aktywności i radzenia sobie ze stresem – ma znaczenie zarówno dla komfortu trawiennego, jak i codziennego samopoczucia. Nie można jednak stwierdzić, że „stabilny nastrój zaczyna się w stabilnych jelitach” jako uniwersalnej zasady biologicznej.

Równowaga emocjonalna i jelita

Może być frustrujące, gdy emocje wydają się mniej przewidywalne. Nie należy jednak zakładać, że taka reaktywność emocjonalna jest skutkiem „zaburzonego jelita”.

Układ pokarmowy uczestniczy w wytwarzaniu i metabolizmie wielu związków sygnałowych. Mikroorganizmy jelitowe mogą również wpływać na metabolizm tryptofanu i powstawanie neuroaktywnych metabolitów.

Badania dotyczące konkretnych postbiotyków, probiotyków i metabolitów analizują wpływ na barierę jelitową oraz sygnalizację immunologiczną. Publikacje opisujące możliwe związki mikrobioty ze zdrowiem psychicznym są interesujące, ale nie stanowią zatwierdzonego oświadczenia, że postbiotyki poprawiają nastrój.

Postbiotyki i stres – co mówią badania?

Stres jest jednocześnie doświadczeniem psychicznym i fizjologiczną odpowiedzią organizmu. Może wpływać na motorykę przewodu pokarmowego, percepcję bólu trzewnego i skład mikrobioty, a problemy trawienne mogą dodatkowo zwiększać odczuwanie stresu.

W badaniach nad osią jelita–mózg analizuje się możliwość wpływania na te mechanizmy poprzez modyfikację mikrobioty i produkty mikrobiologiczne. Dotyczy to między innymi szlaków immunologicznych, nerwu błędnego i metabolitów neuroaktywnych.

Nie jest jednak uprawnione stwierdzenie, że postbiotyk „wysyła mózgowi sygnał, że można się zrelaksować” albo że chroni komórki mózgowe przed skutkami codziennego stresu. Takie twierdzenie wymagałoby dowodów klinicznych dotyczących konkretnego preparatu i odpowiedniej podstawy prawnej.

Stabilny nastrój a stabilne środowisko jelitowe

Stan jelit może być jednym z elementów wpływających na ogólne samopoczucie, ale emocje nie są prostym odzwierciedleniem składu mikrobioty.

Badania dotyczą mechanizmów, poprzez które mikrobiota może wpływać na neurotransmitery, metabolizm tryptofanu, hormony stresu i odpowiedź immunologiczną. Nadal nie oznacza to, że postbiotyki jako grupa „wygładzają emocjonalne wzloty i upadki”.

W formule SUPER BIOTICS™ występują natomiast foliany, które pomagają w utrzymaniu prawidłowych funkcji psychologicznych. Jest to zatwierdzone oświadczenie zdrowotne dotyczące folianów, a nie samego kompleksu postbiotycznego.

Poznaj związki mikrobiologiczne badane w osi jelita–mózg

Mówiąc o postbiotykach, łatwo pomieszać kilka różnych pojęć. Sam postbiotyk jest przygotowanym preparatem nieożywionych mikroorganizmów i/lub ich składników. Natomiast mikrobiota wytwarza również różne metabolity, które są badane pod kątem komunikacji jelita–mózg.

Nie wszystkie takie metabolity są postbiotykami w sensie definicji ISAPP. GABA, krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe czy mleczan mogą być produktami metabolizmu mikroorganizmów, ale oczyszczone pojedyncze związki nie są automatycznie postbiotykiem.

Mimo tego odgrywają ważną rolę w zrozumieniu, jak mikrobiota może wpływać na funkcjonowanie organizmu.

GABA – „hamulec” układu nerwowego

GABA, czyli kwas gamma-aminomasłowy, jest głównym neurotransmiterem hamującym w ośrodkowym układzie nerwowym. Można obrazowo porównać go do „hamulca” ograniczającego nadmierne pobudzenie neuronów.

Badania pokazują, że określone bakterie mogą syntetyzować GABA. W 2026 roku opublikowano przegląd badań dotyczących bakterii produkujących GABA i ich potencjalnego znaczenia w regulacji osi mikrobiota–jelita–mózg.

Nie oznacza to jednak, że GABA produkowany w jelicie swobodnie przechodzi do mózgu ani że więcej bakterii wytwarzających GABA gwarantuje spokojniejszy nastrój lub lepszy sen. Potencjalna sygnalizacja może przebiegać pośrednio poprzez nerw błędny, układ hormonalny i immunologiczny.

Dlatego GABA jest ważnym kierunkiem badań nad psychobiotykami i osią jelita–mózg, ale nie należy przypisywać jego działania dowolnemu postbiotykowi.

Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe – ważne metabolity mikrobioty

Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, takie jak octan, propionian i maślan, powstają przede wszystkim podczas fermentacji błonnika przez mikrobiotę.

Maślan jest szczególnie ważnym źródłem energii dla komórek nabłonka jelita grubego i uczestniczy w utrzymaniu fizjologii bariery jelitowej. SCFA mogą również docierać do krążenia systemowego i oddziaływać na różne tkanki.

Badania wskazują, że część krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych może przekraczać barierę krew–mózg oraz wpływać na sygnalizację immunologiczną, komórki glejowe i metabolizm. Publikacja dotycząca mikrobioty i układu nerwowego opisuje część tych mechanizmów.

Nie jest jednak prawidłowe uproszczenie, że SCFA są po prostu „paliwem dla mózgu”, które automatycznie poprawia koncentrację. Ich działanie jest wielokierunkowe, zależne od rodzaju związku, dawki, miejsca działania i stanu organizmu.

Mleczan – związek uczestniczący w metabolizmie mózgu

Mleczan często kojarzy się z intensywnym wysiłkiem fizycznym, ale odgrywa również ważną rolę w metabolizmie energetycznym organizmu i układu nerwowego.

W mózgu mleczan może być wykorzystywany jako substrat energetyczny przez neurony. Istnieją modele opisujące jego przepływ między astrocytami i neuronami oraz rolę w aktywności synaptycznej.

Nie oznacza to jednak, że mleczan wytwarzany przez mikrobiotę jest głównym „postbiotycznym paliwem” dla ludzkiego mózgu. Źródła i metabolizm mleczanu w organizmie są znacznie bardziej złożone.

Materiały dotyczące metabolitów mikrobiologicznych i metabolizmu mózgu pokazują, dlaczego jest to interesujący obszar badawczy, ale nie pozwalają przypisać efektów poznawczych każdemu suplementowi postbiotycznemu.

Jak zwiększać udział korzystnych produktów aktywności mikrobioty?

Nie trzeba budować skomplikowanej rutyny. Można podejść do tego poprzez sposób żywienia sprzyjający różnorodności mikrobioty albo zastosowanie odpowiednio scharakteryzowanego suplementu.

Ważne jest jednak poprawne rozróżnienie terminów. Fermentowane produkty mogą zawierać żywe mikroorganizmy, nieożywione komórki i różne metabolity, ale nie oznacza to automatycznie, że każdy fermentowany produkt jest „postbiotykiem”.

Produkty fermentowane a postbiotyki

Produkty takie jak kimchi, kiszona kapusta, miso, tempeh czy kefir powstają w procesach fermentacyjnych i mogą zawierać różne mikroorganizmy oraz produkty ich metabolizmu.

Skład takich produktów zależy od surowców, szczepów mikroorganizmów, czasu fermentacji, obróbki i przechowywania. Z tego względu ilość określonych metabolitów może różnić się między partiami.

Nie każdy fermentowany produkt spełnia jednak naukową definicję postbiotyku. Aby preparat został określony jako postbiotyk w rozumieniu ISAPP, musi obejmować nieożywione mikroorganizmy i/lub ich składniki oraz mieć wykazaną korzyść zdrowotną.

Jak wspierać własną mikrobiotę w produkcji metabolitów?

Innym sposobem jest dostarczanie mikrobiocie odpowiednich substratów. Bakterie jelitowe wykorzystują między innymi prebiotyczne frakcje błonnika znajdujące się w różnych produktach roślinnych.

Czosnek, cebula, szparagi, banany, owies i wiele innych produktów może dostarczać fermentujących węglowodanów wykorzystywanych przez mikrobiotę. Ich fermentacja może prowadzić między innymi do powstawania krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych.

Łączenie odpowiedniej podaży błonnika z różnorodną dietą jest długoterminową strategią wspierającą mikrobiotę. Nie można jednak zagwarantować, że określona dieta spowoduje konkretną poprawę koncentracji, nastroju czy osi jelita–mózg.

U osób z IBS lub innymi dolegliwościami duża ilość fermentujących węglowodanów może również nasilać objawy, dlatego sposób żywienia powinien być indywidualnie dopasowany.

Kiedy rozważyć suplement postbiotyczny?

Jeżeli zależy Ci na standaryzowanej, łatwej do włączenia do codziennej rutyny formule niewymagającej żywych kultur bakterii, postbiotyk może być jedną z możliwości suplementacji.

Nie należy jednak wybierać go na podstawie obietnicy „leczenia mgły mózgowej”, codziennych wzdęć lub zmian nastroju. Takie objawy mogą wymagać ustalenia przyczyny, szczególnie jeśli są przewlekłe albo nasilone.

Badania dotyczące mikrobioty, postbiotyków i funkcjonowania układu nerwowego wskazują interesujące mechanizmy, ale w dużej mierze odnoszą się do określonych modeli badawczych i chorób neurodegeneracyjnych.

SUPER BIOTICS™ PRIME NEXT GENERATION jest formułą postbiotyczną niewymagającą stosowania żywych kultur bakterii. Produkt zawiera również witaminę D3 i foliany. Foliany pomagają w utrzymaniu prawidłowych funkcji psychologicznych, przyczyniają się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia oraz pomagają w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego. Witamina D pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego.

Oświadczenia te dotyczą witaminy D i folianów obecnych w formule i nie powinny być przenoszone na działanie samego kompleksu postbiotycznego.

Co dalej z badaniami nad osią jelita–mózg?

Nauka dotycząca mikrobioty rozwija się bardzo dynamicznie. Coraz lepiej rozumiemy, że przewód pokarmowy, mikrobiota, układ odpornościowy, metabolizm i mózg funkcjonują jako elementy wzajemnie oddziałujących systemów.

Jednocześnie wiele wczesnych wyników pochodzi z badań laboratoryjnych i modeli zwierzęcych. Dlatego przyszłość tej dziedziny zależy nie tylko od znajdowania nowych mechanizmów, ale przede wszystkim od wysokiej jakości badań klinicznych dotyczących konkretnych preparatów, dawek i populacji.

Zamiast uniwersalnego podejścia „jeden produkt dla każdego”, przyszłe strategie prawdopodobnie będą coraz bardziej uwzględniały indywidualne różnice w mikrobiocie, diecie, stanie zdrowia i odpowiedzi na interwencje.

Dlaczego mikrobiota każdego człowieka jest inna?

Jeśli popularne rozwiązanie żywieniowe albo suplement nie zadziałał u Ciebie tak samo jak u kogoś innego, nie musi być w tym nic zaskakującego. Skład mikrobioty jest silnie zindywidualizowany.

Kształtują go między innymi wiek, dieta, leki, środowisko, przebyte choroby, styl życia i wiele innych czynników.

Badania obserwacyjne wykazują różnice w mikrobiocie pomiędzy grupami osób z różnymi stanami zdrowia, także dotyczącymi nastroju. Nie oznacza to jednak, że konkretny profil bakterii jest prostą przyczyną obniżonego nastroju ani że można na jego podstawie dobrać suplement bez odpowiednich danych klinicznych.

To właśnie indywidualność mikrobioty jest jednym z powodów, dla których należy ostrożnie podchodzić do uniwersalnych obietnic dotyczących probiotyków i postbiotyków.

Co najnowsze badania naprawdę oznaczają dla Ciebie?

Najnowsze badania nad postbiotykami i osią jelita–mózg są obiecujące przede wszystkim dlatego, że pomagają zrozumieć mechanizmy biologiczne, które wcześniej były słabo poznane.

Publikacje analizują barierę jelitową, cytokiny, komórki glejowe, metabolity mikrobiologiczne i szlaki sygnalizacyjne. Przegląd z 2025 roku wskazany w tym artykule omawia między innymi możliwość wpływania na procesy związane z funkcjonowaniem neuronów i neurozapaleniem.

Trzeba jednak pamiętać o jego kontekście: jest to przegląd dotyczący przede wszystkim choroby Alzheimera, komórek glejowych i neurodegeneracji. Nie należy przekształcać tych danych w twierdzenie, że postbiotyk poprawia pamięć, usuwa mgłę mózgową albo zwiększa odporność psychiczną u zdrowego konsumenta.

Najważniejsze znaczenie dla praktyki będą miały badania kliniczne konkretnego preparatu, a nie sama przynależność produktu do kategorii „postbiotyk”.

Jak wybrać dobrej jakości suplement postbiotyczny?

Przy wyborze suplementu warto sprawdzić, czy producent jasno określa skład produktu, porcję dzienną oraz charakter wykorzystanego preparatu postbiotycznego.

Warto zwracać uwagę na:

• identyfikację wykorzystanych mikroorganizmów lub preparatu,
• transparentną ilość składników,
• informacje dotyczące procesu produkcji i stabilności,
• warunki przechowywania,
• badania jakościowe,
• dowody naukowe odnoszące się do konkretnego preparatu,
• zgodność komunikowanych korzyści z przepisami dotyczącymi oświadczeń zdrowotnych.

Celem nie powinno być znalezienie produktu, który obiecuje „natychmiastowe przywrócenie równowagi”, lecz takiego, którego skład i sposób komunikacji można rzetelnie zweryfikować.

SUPER BIOTICS™ PRIME NEXT GENERATION jest postbiotyczną formułą niewymagającą stosowania żywych kultur bakterii. Bezpośrednie oświadczenia zdrowotne dotyczące funkcji psychologicznych, zmęczenia i odporności wynikają w tym produkcie z obecności folianów i witaminy D, zgodnie z dopuszczonymi oświadczeniami zdrowotnymi UE.

Najczęściej zadawane pytania

Próbowałem wcześniej różnych suplementów na jelita i po niektórych czułem się gorzej. Czym różnią się postbiotyki? Probiotyki zawierają żywe mikroorganizmy, natomiast zgodnie z definicją ISAPP postbiotyki są preparatami nieożywionych mikroorganizmów i/lub ich składników, które przynoszą korzyść zdrowotną gospodarzowi. Oznacza to, że ich technologia nie wymaga zachowania żywotności mikroorganizmów. Nie gwarantuje to jednak braku wzdęć, dyskomfortu czy innych indywidualnych reakcji. Nie ma również podstaw, aby twierdzić, że postbiotyk zawsze pozwala ominąć obowiązkowy „okres pogorszenia”, ponieważ taki okres nie jest uniwersalnym etapem stosowania probiotyków.

Jak produkt dotyczący jelit może mieć związek z mgłą mózgową? Jelita i mózg komunikują się poprzez układ nerwowy, nerw błędny, układ odpornościowy, hormony i metabolity mikrobioty. Badania nad osią jelita–mózg wskazują, że mechanizmy te mogą mieć znaczenie dla funkcjonowania układu nerwowego. Nie oznacza to jednak, że mgła mózgowa jest zwykle spowodowana stanem jelit ani że postbiotyk ją usuwa. Jest to objaw niespecyficzny o wielu możliwych przyczynach. W przypadku SUPER BIOTICS™ można natomiast legalnie wskazać, że zawarte w formule foliany pomagają w utrzymaniu prawidłowych funkcji psychologicznych i przyczyniają się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia.

Czy postbiotyki mogą poprawić nastrój i sposób radzenia sobie ze stresem? Oś jelita–mózg i jej związki ze stresem i nastrojem są intensywnie badane. Mikroorganizmy mogą wpływać na metabolizm tryptofanu i produkować związki neuroaktywne, a sygnały z jelit mogą docierać do mózgu różnymi drogami. Obecnie nie można jednak stwierdzić, że postbiotyki jako kategoria suplementów poprawiają nastrój albo zwiększają odporność na stres. Takie działanie musiałoby zostać wykazane dla konkretnego preparatu. W SUPER BIOTICS™ foliany pomagają w utrzymaniu prawidłowych funkcji psychologicznych – jest to zatwierdzone oświadczenie dotyczące folianów.

Czy muszę całkowicie zmienić dietę, aby zwiększyć ilość korzystnych metabolitów mikrobioty? Nie. Dieta bogata w różnorodne produkty roślinne i odpowiednią ilość błonnika może dostarczać substratów wykorzystywanych przez mikrobiotę. Fermentowane produkty mogą również zawierać różne mikroorganizmy i produkty fermentacji. Nie oznacza to jednak, że można wiarygodnie określić ilość „postbiotyków” dostarczanych z każdej porcji żywności. Standaryzowany suplement zapewnia bardziej kontrolowaną porcję konkretnego preparatu, ale nie ma podstaw do twierdzenia, że automatycznie koryguje zaburzenia osi jelita–mózg szybciej niż dieta.

Jak długo zwykle trzeba czekać na efekty postbiotyku? Nie istnieje jeden uniwersalny czas działania postbiotyków. Efekt zależy od konkretnego preparatu, badanego punktu końcowego, dawki, populacji i indywidualnej reakcji organizmu. Sam fakt, że postbiotyk zawiera nieożywione mikroorganizmy, nie oznacza, że musi działać natychmiast. Nie można również zagwarantować poprawy wzdęć, komfortu trawiennego, koncentracji czy nastroju w pierwszym tygodniu lub dwóch tygodniach stosowania. Suplement należy stosować zgodnie z instrukcją producenta, a utrzymujące się lub nasilone objawy warto skonsultować z lekarzem.

Suplement diety nie może być stosowany jako substytut zróżnicowanej diety. Zróżnicowana i zbilansowana dieta oraz zdrowy styl życia są ważne dla prawidłowego funkcjonowania organizmu.

 

ŹRÓDŁA WIEDZY

1. Salminen S., Collado M.C., Endo A. i wsp. The International Scientific Association of Probiotics and Prebiotics (ISAPP) consensus statement on the definition and scope of postbiotics (Stanowisko konsensusowe Międzynarodowego Towarzystwa Naukowego ds. Probiotyków i Prebiotyków (ISAPP) dotyczące definicji i zakresu pojęcia postbiotyków). Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology, 2021.
2. Zhao X., Liu S., Li S. i wsp. Unlocking the power of postbiotics: A revolutionary approach to nutrition for humans and animals (Potencjał postbiotyków – nowe podejście do żywienia ludzi i zwierząt). Cell Metabolism, 2024.
3. Cryan J.F., O’Riordan K.J., Cowan C.S.M. i wsp. The Microbiota-Gut-Brain Axis (Oś mikrobiota–jelita–mózg). Physiological Reviews, 2019.
4. Chakrabarti A., Geurts L., Hoyles L. i wsp. The microbiota-gut-brain axis: pathways to better brain health. Perspectives on what we know, what we need to investigate and how to put knowledge into practice (Oś mikrobiota–jelita–mózg – szlaki prowadzące do lepszego zdrowia mózgu, aktualny stan wiedzy, obszary wymagające dalszych badań i możliwości praktycznego zastosowania). Cellular and Molecular Life Sciences, 2022.
5. Dalile B., Van Oudenhove L., Vervliet B., Verbeke K. The role of short-chain fatty acids in microbiota-gut-brain communication (Rola krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych w komunikacji mikrobiota–jelita–mózg). Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology, 2019.
6. Jones L.A., Sun E.W., Martin A.M., Keating D.J. The ever-changing roles of serotonin (Zmieniające się role serotoniny – funkcje obwodowe, jelitowe i ośrodkowe). International Journal of Biochemistry & Cell Biology, 2020.
7. Zielińska E., Kycia K., Mikołajczuk-Szczyrba A., Piłka N., Juszczuk-Kubiak E. GABA-Producing Bacteria as Potential Psychobiotics in Gut-Brain Axis Regulation (Bakterie produkujące GABA jako potencjalne psychobiotyki w regulacji osi jelita–mózg). International Journal of Molecular Sciences, 2026.
8. Patricio-Martínez A., Patricio F., Macuil-Chapuli E. i wsp. The role of probiotics, prebiotics, and postbiotics: cellular and molecular pathways activated on glial cells in Alzheimer’s disease (Rola probiotyków, prebiotyków i postbiotyków – szlaki komórkowe i molekularne aktywowane w komórkach glejowych w chorobie Alzheimera). Frontiers in Neuroscience, 2025.
9. Horowitz A., Chanez-Paredes S.D., Haest X., Turner J.R. Paracellular permeability and tight junction regulation in gut health and disease (Przepuszczalność parakomórkowa i regulacja połączeń ścisłych w zdrowiu i chorobach jelit). Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology, 2023.
10. Kim Y., Dube S.E., Park C.B. Brain energy homeostasis: the evolution of the astrocyte-neuron lactate shuttle hypothesis (Homeostaza energetyczna mózgu – ewolucja hipotezy transportu mleczanu pomiędzy astrocytami i neuronami). Korean Journal of Physiology & Pharmacology, 2025.
11. Marco M.L., Sanders M.E., Gänzle M. i wsp. The International Scientific Association for Probiotics and Prebiotics (ISAPP) consensus statement on fermented foods (Stanowisko konsensusowe ISAPP dotyczące definicji i zakresu pojęcia żywności fermentowanej). Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology, 2021.
12. Gibson G.R., Hutkins R., Sanders M.E. i wsp. Expert consensus document: The International Scientific Association for Probiotics and Prebiotics (ISAPP) consensus statement on the definition and scope of prebiotics (Dokument konsensusowy ISAPP dotyczący definicji i zakresu pojęcia prebiotyków). Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology, 2017.
13. Komisja Europejska. Commission Regulation (EU) No 432/2012 establishing a list of permitted health claims made on foods (Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących żywności). Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej, 2012, z późniejszymi zmianami.